germaanse mythologie

De Germaanse mythologie beschrijft de verhalen die onder de voor-christelijke Germanen de ronde deden over de oorsprong en de geschiedenis van de goden, de wereld en de mensen. Deze kan ingedeeld worden in de Continentaalgermaanse en de Scandinavische (Noordse) groep.

Deze lijken sterk op elkaar, maar toch zijn er enkele verschillen. Zo zijn in Scandinavië Frigg en Freya twee verschillende, maar duidelijk verwante godinnen, terwijl zij in de Germaanse mythologie maar één godin is.

De basis van de Germaanse mythologie heeft vele overeenkomsten met andere Indo-Europese mythologieën zoals de Slavische, Griekse en Keltische, wat overigens niet verwonderlijk is. De oorspronkelijke Indo-Europeanen splitsten zich omstreeks het 2de millennium voor Christus in afzonderlijk te onderscheiden volkeren en zeker in de eerste eeuwen daarna was er waarschijnlijk nog veel overeenkomst tussen het godenpantheon en de overige cultuur.

Godheden en andere entiteiten

De belangrijkste goden en godinnen zijn (links de Noordse, rechts de Continentaalgermaanse benamingen):

• Odin (Wodan/Wotan/Woden) - Alvader, god van wijsheid, oorlog, dood en poëzie. Woensdag is naar hem genoemd;
• Thor (Donar) - god van de donder en het weer, grootste vijand van de Jotuns (reuzen). Donderdag is naar hem vernoemd;
• Frey/Freya (Fro/Freyja) - god(in) van liefde en vruchtbaarheid. Er is onenigheid of Frey en Freya nu 1 of 2 godheden zijn. Freya is volgens sommigen dezelfde als Frigg, de vrouw van Odin;
• Frigg (Frige/Friia) - god(in) van liefde en vruchtbaarheid. Echtgenote van Odin/Wodan. Vrijdag is naar haar vernoemd;
• Týr (*Tiwaz) - god van oorlog, rechtspraak en moed, god van het ding (oude volksvergaderingen). De dinsdag is naar hem vernoemd;
• Baldr (Baldur/Balder) - god van schoonheid, goedheid en puurheid;
• Loki (Loke/Loge) - Loki is eigenlijk een Jotun (reus). God van chaos en leugens. Bloedbroeder van Odin. Vader van Fenrir en Jormungand en Hella.

Vele van deze goden werden ook vereerd door andere volkeren/stammen, Odin en Thor zijn min of meer dezelfde als de Slavische goden Veles en Perun, Týr werd bij de Grieken Ares genoemd. Men neemt aan dat in de vroege Noordse/Germaanse mythologie Týr de voornaamste god was, maar dat op een of andere manier Odin zijn rol als oppergod overnam.

Er zijn nog tientallen andere goden en godinnen, dwergen, elfen, reuzen en andere wezens die een grote rol spelen in vooral de Noordse mythologie. Van de Continentaalgermaanse mythologie is in vergelijking met de Noordse maar heel weinig bekend.

Begrippen

Enige bekende begrippen uit de mythologie zijn bijvoorbeeld het Walhalla of Folkvangr, het dodenrijk waar gesneuvelde strijders naar toe gaan, en de Hel of Niflhel, het dodenrijk voor mensen die een natuurlijke dood zijn gestorven. Ook een belangrijk begrip in de Germaanse mythologie is de Edda. De Edda is voor de Germaanse mythologie wat de Illias is voor de Grieken. Het is een verzameling verhalen en gedichten die verhalen over de Germaanse Goden en helden.

Feestdagen en weekdagen

Zondag en maandag zijn genoemd naar de godin Sunna en de minder belangrijke god Mana. Dinsdag komt van thing, dat met rechtspraak te maken heeft, woensdag is genoemd naar Odin, donderdag naar Thor en vrijdag naar Freya. Zaterdag is de enige dag van onze week die niet naar een Germaanse maar een Romeinse god is genoemd, namelijk Saturnus.

Vele namen, begrippen en gebruiken die in onze huidige samenleving voorkomen, stammen nog uit onze heidense voorgeschiedenis: zo zijn feesten zoals Pasen en Kerstmis verchristelijkte vormen van heidense seizoensfeesten die te maken hadden met de zonnewende. Er zijn nog talloze andere overblijfselen van onze voorchristelijke geschiedenis op te noemen.

Een ervan is bijvoorbeeld Sinterklaas die sterk lijkt op Odin zoals die te zien is in enkele afbeeldingen. Voorbeelden zijn de baard, hoed (vervangen door een mijter), speer (staf nu) en mantel. Bovendien rijdt Odin ook in de lucht op een witte schimmel genaamd Sleipnir. De Zwarte Pieten staan symbool voor Hugin en Munin, de raven die Odin op de hoogte hielden van wat er gebeurde. Het strooien met letters wordt gekoppeld aan het feit dat Odin ons de runetekens gaf. En de kleine liederen die rijmen en gezongen worden rond die periode hebben te maken met het feit dat de dichtkunst aan Odin gewijd was.

Negen werelden

Deze illustratie toont een 19de eeuwse poging om de kosmogonie te visualizeren van de Prosa Edda.

In de Noordse mythologie zijn er 9 werelden die verbonden worden door de wereldboom Yggdrasil en de regenboogbrug Bifrost, namelijk

• Asgard
• Vanaheim
• Midgard
• Alfheim
• Svartalfheim
• Jotunheim
• Niflhel
• Muspelheim
• Nidavellir

Het getal negen is ook een voortdurend terugkerend getal in de mythologieën.

De wereldboom (Yggdrasill) is een boom met drie wortels die verbonden zijn met de aarde en de kruin met de godenwereld. Tussen deze twee gaat een eekhoorn op en neer die als boodschapper fungeert (we herkennen hier Hermes uit de Griekse mythologie). Aan de eerste wortel is een bron van wijsheid waarin Odin als offer een oog heeft afgestaan in ruil voor wijsheid. Aan de middelste wortel bevinden zich de drie Nornen; zij weven het lot van de mensen. Eén voor het verleden (Urd), één voor het heden (Verdandi) en één voor de toekomst (Skuld). Aan de derde wortel knagen de slang/draak Nidhoggr en talloze andere slangen.

Bron : http://nl.wikipedia.org/wiki/Germaanse_mythologie

Beowulf - evenement

"Beowulf is geen film maar een evenement." Deze waarschuwingstekst zou op elke poster moeten staan. Regisseur Robert Zemeckis en scenaristen Roger Avary en Neil Gaiman zijn er niet in geslaagd om enige diepgang aan hun filmbewerking van het eeuwenoude heldendicht mee te geven, maar weten wel met revolutionaire effecten het onderste uit de digitale kan te halen. Druk voordat je de zaal in stapt, het stempel 'Evenement' erop, en je zult een geweldige avond hebben.

Aan de basis van het visuele spektakel staat performance capture, een techniek waarvan Zemeckis na zijn The Polar Express voor de tweede maal gebruik maakt. Hij laat zijn acteurs in strakke pakjes van top tot teen bedekt met bolletjes hele scènes uitspelen in een groene ruimte omringd door tientallen camera's. Uit deze performance komt een rits data die omgezet wordt in 3D-beelden, waarbij de essentie van de acteurs wordt gebruikt.

Metamorfose
Zo kan het dus dat de dikke Engelse acteur Ray Winstone de twee meter lange, gespierde Viking Beowulf speelt. En dat Angelina Jolie in de huid kruipt van de verleidelijke moeder van Grendel die naast een perfect figuur (niet verrassend), ook een levende paardenstaart en stilettohakken onder haar voetzolen heeft. De grootste metamorfose maakt Crispin Glover als Grendel door. Slechts een enkeling zou de acteur nog herkennen uit het mismaakte lijf van het reusachtige monster dat de arme bevolking van koning Hrothgar (Anthony Hopkins) terroriseert.

Zoals gezegd moet Beowulf het niet hebben van een intelligent verhaal, maar dat betekent niet dat scenaristen Avary en Gaiman gefaald hebben. Het visuele spektakel is op momenten zo overdonderend, dat enige subtiliteit verloren zou gaan in de woeste zee van pixels. Gelukkig hebben we hier niet te maken met een film, maar met een evenement. Hierin kan de held onzinnige dingen uitkramen als: "Tonight will be different! I am the ripper, the terror, the slasher. I am the teeth in the darkness! My name is strength! And lust! And power! I AM BEOWULF!" En kan hij spiernaakt rondlopen zonder dat ook maar één maal zijn kleine wapen te zien valt.


Houterige dialogen
Het gebrek aan diepgang stoort alleen wanneer er even geen monster is om te verslaan. Dan komen de houterige dialogen bovendrijven en valt op hoe ééndimensionaal deze 3D-personages blijven. Het tragische lot van Beowulf - de allereerste anti-held - laat de kijker grotendeels koud. Slechts naar het einde toe weet Zemeckis enige gelaagdheid aan te brengen. Dit valt echter zo rauw op je dak, dat het beoogde effect zijn doel mist.

Om te onderstrepen dat het om een belevenis gaat, mocht de landelijke filmpers Beowulf bekijken op het grote IMAX-scherm in 3D. Met een speciaal brilletje op zoefden de speren om je oren, vloog een reusachtige draak over je hoofd en kon je de rondingen van Angelina Jolie bijna aanraken. Helaas zal niet iedereen met een speciaal brilletje op Beowulf kunnen zien. Ik kan niet met zekerheid zeggen of het spektakel zonder al die driedimensionale tierelantijnen de moeite waard blijft, maar ik vermoed het ergste. Een evenement staat of valt namelijk bij de juiste locatie.

Bron: http://www.filmfocus.nl/recensies/23632-Beowulf.html

Beowulf - The movies

Bron : http://www.imdb.com/title/tt0442933
Bron:http://www.movie2movie.nl

Beowulf

Introductions to the Old English poem called Beowulf often begin with something of the sort: 'Beowulf is written in West Saxon and recorded only in the Cotton Vitellius A. xv manuscript…' One may wonder why such a work would be introduced in this rather dry and relatively uninformative manner. Unfortunately, very little can be said definitively as regards the poem's authorship, date or location of composition, purpose, theme, &c.

On definitive ground, we can describe Beowulf as the longest surviving poem in Old English and one of the earliest European epics written in the vernacular (rather than in Latin). Written in unrhymed, four-beat alliterative metre of Old English poetry, it tells of the exploits of the hero Beowulf. The first part of the tale narrates Beowulf's youthful adventures in Denmark battling the monstrous creature Grendel on behalf of the King Hrothgar of the Danes, and the second part narrates his later life, including his fight with a fire-dragon, during his reign as the King of Geatland (traditionally located somewhere in southern Sweden or one of the Baltic island on the east coast of Sweden).

We may say that Beowulf was composed somewhere in England between about 521 AD (the approximate date of the death of the historical model for the character Hygelac) and 1026 AD (more or less the latest possible date of the manuscript itself). We do not know for sure where in England the poem was composed. Nor do we know if the poem was composed by a single author, or whether it is the result of the merging together of ballads by different authors, nor whether the poem was significantly altered subsequent to its first written form. The poem's purpose is also unclear - arguments have been made for a naturalistic mythic allegory, a Christian allegory, a criticism of heroic culture, a mourning for the loss of heroic culture, a Germanic 'Old Testament', an allegory concerning contemporary politics in one or other of the Saxon kingdoms - just to mention a few. The title Beowulf itself is an editorial convenience -- the manuscript copy of the poem is untitled. We also know almost nothing about Beowulf's place in English literature in the Anglo-Saxon period - we do not know what popularity, if any, the poem enjoyed. Certainly, awareness of the poem seems to have disappeared entirely by the early Middle English period, and the poem does not re-enter the canon of English literature until the late 18th and early 19th centuries - which places Beowulf in an odd ancient/modern position within the history of English literature.

Let it suffice that very little can be said with certainty on almost any aspect of the poem.

Bron :http://www.heorot.dk/beowulf-on-steorarume_front-page.html

Beowulf Old English Text - Prologue

Hwæt! We Gardena in geardagum,
þeodcyninga, þrym gefrunon,
hu ða æþelingas ellen fremedon.
Oft Scyld Scefing sceaþena þreatum,

5

monegum mægþum, meodosetla ofteah,
egsode eorlas. Syððan ærest wearð
feasceaft funden, he þæs frofre gebad,
weox under wolcnum, weorðmyndum þah,
oðþæt him æghwylc þara ymbsittendra

10

ofer hronrade hyran scolde,
gomban gyldan. þæt wæs god cyning!
Ðæm eafera wæs æfter cenned,
geong in geardum, þone god sende
folce to frofre; fyrenðearfe ongeat

15

þe hie ær drugon aldorlease
lange hwile. Him þæs liffrea,
wuldres wealdend, woroldare forgeaf;
Beowulf wæs breme (blæd wide sprang),
Scyldes eafera Scedelandum in.

20

Swa sceal geong guma gode gewyrcean,
fromum feohgiftum on fæder bearme,
þæt hine on ylde eft gewunigen
wilgesiþas, þonne wig cume,
leode gelæsten; lofdædum sceal

25

in mægþa gehwære man geþeon.
Him ða Scyld gewat to gescæphwile
felahror feran on frean wære.
Hi hyne þa ætbæron to brimes faroðe,
swæse gesiþas, swa he selfa bæd,

Bron :http://www.humanities.mcmaster.ca/~beowulf/main.html

Modern Text - Prologue

LO, praise of the prowess of people-kings
of spear-armed Danes, in days long sped,
we have heard, and what honor the athelings won!
Oft Scyld the Scefing from squadroned foes,
from many a tribe, the mead-bench tore,
awing the earls. Since erst he lay
friendless, a foundling, fate repaid him:
for he waxed under welkin, in wealth he throve,
till before him the folk, both far and near,
who house by the whale-path, heard his mandate,
gave him gifts: a good king he!
To him an heir was afterward born,
a son in his halls, whom heaven sent
to favor the folk, feeling their woe
that erst they had lacked an earl for leader
so long a while; the Lord endowed him,
the Wielder of Wonder, with world's renown.
Famed was this Beowulf:¹ far flew the boast of him,
son of Scyld, in the Scandian lands.
So becomes it a youth to quit him well
with his father's friends, by fee and gift,
that to aid him, aged, in after days,
come warriors willing, should war draw nigh,
liegemen loyal: by lauded deeds
shall an earl have honor in every clan.
Forth he fared at the fated moment,
sturdy Scyld to the shelter of God.

Bron :http://www.humanities.mcmaster.ca/~beowulf/main.html

Beowulf

Beowulf is challenged by a Danish coast guard, Evelyn Paul (1911).

Origins in Geatland

As told in the surviving epic poem, Beowulf was the son of Ecgþeow, a warrior of the Swedish Wægmundings. Ecgþeow had slain Heaðolaf, a man from another clan named the Wulfings (according to Scandinavian sources, they were the ruling dynasty of the Geatish petty kingdom of Östergötland). Apparently, because the victim was from a prominent family the weregild was set too high, and so Ecgþeow was banished and had to seek refuge among the Danes. The Danish king Hroðgar generously paid the weregild, and had Ecgþeow swear an oath.

Ecgþeow was in the service of the Geatish king Hreðel, whose daughter he married. They had Beowulf, who grew up with the Geats. Beowulf's childhood friend was Breca of the Brondings "supposed to be the inhabitants of the island Brännö, lying off the coast of West Gothland in the Cattegat".^[7] This would be a realistic location for a childhood friend of Beowulf, and the poem describes a swimming contest between them.

Zealand and Grendel

When king Hroðgar, his wife Wealhþeow, and his court were terrorized by the monstrous Grendel, Beowulf left Geatland (West Götaland) and sailed to Zealand with fourteen warriors in order to pay his father's debt. During the night, Grendel arrived to attack the sleeping men. Beowulf attacked him without his sword and tore the arm off the beast. Grendel returned to the bog to die and his arm was attached to the wall of Heorot. The next day, Beowulf was lauded and a skald (scop) sang and compared Beowulf with the hero Sigmund.

However, during the following night Grendel's Mother arrived to avenge the death of Grendel and collect weregild. As Beowulf slept in a different building he could not stop her. He resolved to descend into the bog in order to kill her. They fought beside Grendel's corpse, and Beowulf finally won with the aid of an enchanted giant sword stolen from the lair's plunder. Beowulf was recompensed with gold and horses by queen Wealhþeow, and they returned to Geatland.

Return to Geatland, Kingdom and death

Having returned, Beowulf took part in a historic raid against the Franks with his king Hygelac. Hygelac died during the raid, and Beowulf swam home in full armour. Back in Geatland, queen Hygd offered Beowulf the throne but Beowulf declined in favour of the young prince Heardred. However, Heardred received two Swedish princes, Eadgils and Eanmund who reported that they had fled their uncle Onela who had usurped the Swedish throne. This led to a Swedish invasion in which Heardred was killed. Beowulf was proclaimed king and decided to avenge Heardred and to help Eadgils become king of Sweden.

The event when Onela was slain was probably an historic event. Even though it is only briefly mentioned in Beowulf, it occurs extensively in several Scandinavian sources where it is called the Battle on the Ice of Lake Vänern. For example, Snorri Sturluson wrote:

Onela rode Raven, as they rode to the ice, but a second one, a grey one, hastened, wounded by spears, eastwards under Eadgils. [...] In this fight Onela died and a great many of his people. Then king Eadgils took from him his helmet Battle-boar and his horse Raven^{[citation needed]}

(although, in Snorri's text the names are in their corresponding Old Norse forms).

Beowulf ruled the Geats for 50 years, until his realm was terrorized by a dragon whose treasure had been stolen from his hoard in a burial mound. He attacked the dragon with his thegns, but they did not succeed. Beowulf decided to follow the dragon into its lair, at Earnanæs, but only his young Swedish relative Wiglaf dared join him. Beowulf finally slew the dragon by cutting him in half with a dagger, but was mortally wounded by being stabbed with the poisonous horn of the dragon and was carried out by Wiglaf. He died after prophesying that the Swedes would attack the Geats once again. He was buried in a barrow by the sea.

Bron : http://en.wikipedia.org/wiki/Beowulf

Gallehus-hoorns

De Gallehus-hoorns zijn twee gouden hoorns die nabij Gallehus in Denemarken in 1639 en 1734 bij toeval zijn gevonden.

De hoorns stamden uit de 5e eeuw. Na de vondst kwamen de hoorns in het bezit van de koning, die ze tentoonstelde. De eerste hoorn was 87 centimeter lang en woog 3,2 kilo. De tweede was 55 lang met een gewicht van 3,7 kilo. De hoorns bestaan niet meer, in 1802 stal een goudsmid ze uit het Nationaal Museum in Kopenhagen en smolt ze om. Er zijn nog wel sieraden teruggevonden die waarschijnlijk uit het goud van de hoorns zijn gemaakt. Over het verlies van de twee bijzondere hoorns werd een gedicht geschreven door de Deense dichter Adam Oehlenschläger.

De hoorns waren versierd met tekeningen van dieren en jagers en hadden waarschijnlijk een religieuze betekenis. De hoorn die in 1734 werd gevonden had ook een inscriptie in Germaans runenschrift, de vroegst bekende van zijn soort. Het opschrift las "ek hlewagastiR holtijaR horna tawido", hetgeen zoveel betekent als "Ik, Hlewagastir van Holte, maakte deze hoorn"

Bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Gallehus-hoorns

Runen

De oudst bekende runenreeks of verzameling runen is het Oude Futhark. Soms wordt gesproken van het Algemene Germaanse Futhark of de Lange Runenreeks(een misleidende naam, want latere reeksen zijn langer). Evenals het Griekse alfabet bevat de reeks 24 runentekens in een specifieke volgorde. Eigenlijk vormen de runen geen 'alfabet'. Het woord alfabet of, minder bekend, abecedarium betekent een reeks tekens die net als het Griekse, Hebreeuwse, Romeinse en Gaelische alfabet beginnen met de tekens alpha en bèta of hun equivalenten A, B enz. letterreeksen met een andere volgorde hebben een andere naam.


De runenreeks begint met de letters F, U, Th, A, R, K en daarom zijn runische alfabetten bekend als futharks. Maar of we de reeks nu een alfabet of een futhark noemen, de runen zijn veel meer dan fonetische tekens voor de uitwisseling van informatie. Elke rune is een strak omlijnd concept met een symbolische betekenis. Linguistisch heeft het woord rune een mysterieuze bijbetekenis. Men gelooft dat het woord afkomstig is van de Indo-Europese wortel ru, die iets mysterieus of geheims betekent. Het woord zelf heeft associaties met de zorgvuldig bewaarde geheimen van spiritualiteit en magie. Het Oud-Germaanse woord runa, dat fluisteraar betekende, verwees naar 'iemand die weet', een 'wijze vrouw' of 'slimme man'. In het vroege Angelsaksische gedicht Beowulf wordt de adviseur van de koning een runwita genoemd, een wijze man die geheimen kent (en bewaart). Woorden als run komen voor in andere oude talen van Noord-Europa, waar ze verband houden met woorden die 'fluisteren' betekenen. Het Oud-Noorse woord run betekent dan ook een 'geheim of mysterie'. Soortgelijke woorden met dezelfde betekenis rhin en rùn komen voor in het Midden-Welsh en het Oud-Iers. In het Duits heeft het woord Raunn ook verbinden met geheimhouding en mysterie. Het Schotse dialectwoord roun betekent 'fluisteren' of 'veel praten en vaak over één ding'. De bestuurders van het Angelsaksische Engeland noemden hun besprekingen runes en waarschijnlijk gebruikten ze runen om moeilijke beslissingen te nemen. Bijzondere plaatsen waar runen werden geconsulteerd, zouden ook speciale krachten hebben. In 1215 werd de Magna Charta, die de burgers van Engeland bepaalde burgerrechten verleende, bekrachtigd op een plaats die traditioneel werd gebruikt voor koninklijke bijeenkomsten en die Runnymede werd genoemd, 'Weide van de runen'. We zouden kunnen denken dat het mysterieuze element van runen niets meer is dan het ontzag dat ongeletterden hadden voor geheimen of voor geschreven tekst. Maar oude geschriften tonen ons een terugkerende band met huidige magie. In Groot-Brittanië speelt de 'boom van runen', de lijsterbes, een belangrijke rol bij magische bescherming. In Schotland worden de rode bessen rowns genoemd en de oude Schotse spreuk Rowan tree and red treid gar the wichtches tyne their speed (Lijsterbessenboom en rode draad laten de heksen hun snelheid verliezen) benadrukt de magische kracht van de runenboom tegen zwarte magie en ongeluk. Een rune is letterlijk een mysterie dat de geheimen van de innerlijke structuur van het bestaan bevat. Elk teken dat we een rune noemen, is een opslagplaats van kennis en betekenis. Maar we hebben alleen toegang tot deze wijsheid na bestudering van runenkracht in al haar aspecten. Voor de runen meester drukt elke rune een eeuwige realiteit uit die we ervaren in de specifieke voorwerpen of processen die deze karakteriseert. Als we de runen symbolisch gebruiken, zijn het parallellen van de werkelijkheid, waarin elk runisch teken eens specifieke reeks gebeurtenissen vertegenwoordigt en beschrijft. In tegenstelling tot de soorten symbolen die in andere spirituele tradities worden gebruikt, is het runensysteem dynamisch, flexibel, creatief en open voor verdere ontwikkeling. De runen zijn op verschillende niveaus te begrijpen. Op het meest oppervlakkige niveau liggen de archetypische betekenissen vast. Maar de werkelijkheid is in wezen veranderlijk en daarom reageren de runen, telkens als ze worden gebruikt, op een nieuwe manier op deze fundamentele werkelijkheid. Elke nieuwe dag brengt nieuwe ervaring en nieuwe relaties. Een enkele tijd en plaats kan precies als een andere zijn en daarom wordt de werking van de runische archetypen constant op nieuwe manieren uitgedrukt. Op het diepste niveau stemmen al deze nieuwe ervaring overeen met de brede patronen die het bestaan leiden en bepalen hoe dingen gebeuren. De runen weerspiegelen deze diepe realiteit ook, want ze zijn zichtbare tekens van deze onderliggende patronen. Het nut van de runen ligt dan ook niet alleen in hun afzonderlijke betekenis, maar ook in hun vermogen op een groot aantal manieren gecombineerd te worden en betekenissen te geven die onderliggende realiteiten weerspiegelen.

Bron: http://users.pandora.be/fehluna/runen.htm

runenschrift :www.nvu.info/schart/3.html

Wagner en de literatuur en muziek

In de literatuur van het Nederlandse fin de siècle heeft Wagner grote invloed gehad, zozeer zelfs, dat er gesproken kan worden van een zogeheten Wagnercultus. Zijn muziek was zo heftig, pompeus en opzwepend, dat ze in literatuur voor krankzinnigen bestemd is. Literatoren zagen de componist als 'de gids voor het labyrint van de menselijke ziel', die het gestoorde los kan maken in de mens. Een goed voorbeeld daarvan kan worden aangetroffen in het korte verhaal De binocle (1920) van Louis Couperus, waarin de muziek van Wagner een man ertoe drijft een zware binocle te gooien op het hoofd van een kale man, die in het concertgebouw onder het balkon zit waarop de hoofdpersoon naar een uitvoering van Wagner luistert.

Wagner liet de klassieke muziek in een heel andere staat achter dan hij deze aantrof. Harmonieën die voor zijn tijd niemand had durven proberen, opera's die in bijna niets leken op wat er voor die tijd onder die naam bekend stond, orkestraties en melodieën die niemand eerder had geprobeerd, oerthema's uit de mythologie met een universele geldigheid en aantrekkingskracht. Wagner introduceerde ook in zijn 'Ring' het idee van het Leitmotiv (de gebruikelijke term, Wagner sprak zelf echter altijd over Gefühlsmoment), een fragmentje, melodische lijn of thema dat voor een bepaald idee of persoon staat. Hierdoor gaat de muziek een eigen leven leiden naast de tekst; de hoofdpersoon zweert op het toneel mondeling trouw, maar het orkest gromt onder het toneel al over 'verraad'; Wodan heeft het over een contract en het orkest onderstreept dit met het thema van zijn speer waarin de runen van het verdrag staan gegrift. De motieven muteren langzaam naarmate hun rol verandert of anders wordt toegepast. Dit maakt het bijwonen van een opvoering van de Ring (4 avondvullende opera's !) tot een volstrekt unieke ervaring waarin de luisteraar geheel wordt ondergedompeld. Het vergt wel grote volharding om tot een dergelijke appreciatie van de kunst van deze componist te komen. Voor beginners zijn misschien de Vliegende Hollander en Lohengrin goede eerste keuzen. Wagner heeft ook een grote invloed gehad op de cultuurfilosofie van Friedrich Nietzsche, die aanvankelijk idolaat van hem was, maar zich later rigoureus van Wagner afkeerde.

Bron :http://nl.wikipedia.org/wiki/Richard_Wagner

Richard Wagner

Die Walküre is de tweede van vier opera's van Richard Wagner (1813-1883), die tezamen de cyclus 'Der Ring des Nibelungen' vormen. Deze cyclus van vier erg lange opera's vol dramatiek, gebaseerd op een middeleeuwse volksvertelling, maakte Wagner wereldberoemd.Die Walküre wordt gespeeld op de eerste dag van het 3-daagse operaspektakel 'Der Ring des Nibelungen'. De totale cyclus duurt ruim 12½ (!) uur.
Ook voor deze opera schreef Wagner zelf het libretto (de teksten) en componeerde de muziek. De opera ging een jaar na de openingsopera Das Rheingold, in 1870 in première. In 1871 had Wagner het plan om een speciaal theater te bouwen voor de uitvoering van zijn operacyclus in het plaatsje Bayreuth. Vijf jaar later, in 1876, werd het theater, nu bekend als het Bayreuth Festspielhaus, in gebruik genomen met een integrale uitvoering van de operacyclus. Tot op de dag van vandaag wordt de operacyclus elk jaar in zijn totaliteit uitgevoerd tijdens de Bayreuther Festspiele. 100 jaar later heeft dirigent Pierre Boulez met het Orkest van de Bayreuther Festspiele deze cyclus in Bayreuth in zijn totaliteit uitgevoerd. De theaterproductie was in handen van Partrick Chéreau, regisseur Brian Large heeft het geheel op videoband vastgelegd. Het was de eerste keer dat de totale Ring in een moderne enscenering werd vastgelegd op video.
Boulez geeft met orkest en zangers een zeer gedegen en boeiende uitvoering van dit zware werk.Voor Wagner was de Ring niet zomaar een opera zoals we die kennen in de klassieke zin des woords. Het is een pompeuze combinatie van muziek, drama, poëzie en theater.

Bron: www.dvd-home.nl/review/divers/walkure.htm

Nicolaas van Myra

Oorspronkelijk was Sint-Nicolaas bisschop van Myra; een havenstad in Klein-Azië. Maar nadat de Turken de stad veroverden, is de goedheiligman verhuisd. Hij was toen overigens al een paar honderd jaar dood.

De traditie wil dat Sinterklaas uit Spanje komt, maar de meeste volwassenen weten inmiddels wel beter. Sint-Nicolaas was bisschop van Myra; een stad aan de Lycische kust, iets ten westen van de badplaats Antalya. In zijn tijd viel Lycië nog onder het Griekse deel van het Byzantijnse Rijk, nu Turkije. Myra was één van de belangrijkste steden in dit gebied. Een rijke havenstad.

Geliefd
Bisschop Nicolaas was tijdens zijn leven al een zeer geliefde persoon in de stad en de wijde omgeving. Hij overleed op 6 december van het jaar 343 of daaromtrent, en al snel na zijn dood deden verhalen de ronde over de wonderen die hij had verricht. Dat vergrootte zijn aantrekkingskracht nog, en dus werd Nicolaas heilig verklaard. Hij gold als de schutspatroon van kinderen, ongehuwde maagden, schoorsteenvegers en reizigers. En bovenal van zeelui. Vooral in het gebied rond de Middellandse Zee werd hij door hen vereerd. Zijn beenderen werden in een reliekschrijn bewaard in een speciaal voor hem gebouwde kerk.

Bedevaart
In de eeuwen na zijn dood trokken duizenden gelovigen op bedevaart naar Myra. De stad kon die toevloed van reizigers goed gebruiken, want omdat de haven was dichtgeslibd, vielen andere inkomstenbronnen langzaamaan weg. De stad verpauperde en de meeste inwoners zochten hun heil elders. Toen de stad in 1087 in handen van de Turken dreigde te vallen, sliep niemand in West-Europa daar een nacht minder om. Wat men in de christelijke wereld wel erg vond, was dat het stoffelijk overschot van de heilige Nicolaas ook in handen van de moslims zou vallen.

Bari
In de Zuid-Italiaanse stad Bari liepen de gemoederen hoog op. Besloten werd tot een geheime missie. Plaatselijke zeelui voeren naar Myra en roofden daar de beenderen van de goedheiligman uit de reliekschrijn. Die werden vervolgens herbegraven in Bari zelf, waar speciaal een nieuwe kathedraal werd gebouwd. De paus proclameerde dat er twee maal per j aar een processie moest worden gehouden: op 9 mei; de dag dat de beenderen in Bari aankwamen, en op 6 december; de sterfdag van Sint Nicolaas. Dat gebeurt tot op heden. Vooral de voorjaarsprocessie is prachtig van symboliek: een 17e-eeuws houten beeld van de heilige wordt op 8 mei naar zee gedragen en op een bootje gezet. Daar dobbert het tot de volgende dag. Op 9 mei komt de heilige dan met veel bombari in de haven aan. Dat klinkt bekend…

Spanje
Sinterklaas komt sindsdien dus eigenlijk uit Italië. Hoewel; Italië zoals wij dat nu kennen, bestaat pas sinds 1861. Het Italiaanse schiereiland was na de val van het Romeinse rijk uiteengevallen in tal van stadstaatjes, provincies, kolonies en wat niet al. Door oorlogen en huwelijken veranderden de verschillende steden en streken regelmatig van bewind. Bari was net als Myra een havenstad binnen het Byzantijnse Rijk. Myra viel in handen van de Turken, en Bari was kort daarvoor veroverd door de Noormannen, die een koninkrijk hadden gevestigd in Sicilië en Zuid-Italië. Dit koninkrijk werd in 1503 Spaans bezit en bleef dat tot diep in de 18e eeuw. Bari was dus lange tijd een Spaanse stad. En daarmee komt Sinterklaas dus toch uit Spanje.

Bron:
http://www.wereldsint.nl/volw/weetjes/sintmyra

Die Walküre

Eerste Toneel (1e akte)

Siegmund is op de vlucht voor zijn vijanden. Gewond en uitgeput komt hij aan bij het huis van Hunding en zijn vrouw Sieglinde, alwaar hij aan het eind van zijn krachten neervalt bij de haard. Sieglinde is thuis en ontfermt zich over de vreemdeling. Ze geeft hem te drinken en haalt hem over om uit te rusten. Samen wachten ze op Hunding, de man des huizes.

Tweede Toneel (1e akte)

Hunding komt thuis en vraagt aan Sieglinde wie deze vreemdeling is. Sieglinde verteld wat er is gebeurd en zoals het gebruik eist, biedt Hunding gastvrijheid aan. Hunding verzoekt Siegmund hem te vertellen wie hij is en langs welke wegen hij hier terecht is gekomen. Siegmund noemt zichzelf 'Wehwalt' en uit zijn verhaal blijkt dat zijn vijanden voor wie hij op de vlucht is, familie is van Hunding. Hunding doet zijn woord van gastvrijheid gestand gedurende de nacht, maar zodra de ochtend aanbreekt dient Siegmund zich met wapens te weren. Sieglinde bereidt Hunding's nachtdrank en samen gaan ze naar de slaapkamer, Siegmund in vertwijfeling achter latend.

Bron : www.hacom.nl/~detempel/Walkure/walkuref.html

Das Rheingold

Eerste toneel

De bodem van de Rijn. Verblijfplaats van de Rijndochters. In de Rijn zwemmen de Rijndochters spelend rond. De Nibelung Alberich ziet de Rijndochters zwemmen. Alberich is als betoverd door de Rijndochters en probeert ze één voor één te vangen. Elke Rijndochter houdt hem op haar beurt voor de gek. Plotseling ziet Alberich het goud flonkeren. Als hij van een van de Rijndochters hoort dat hij wereldmacht kan verwerven indien hij de liefde vervloekt en van het goud een Ring smeedt steelt hij het goud van de Rijndochters. Liefde en macht als antagonisten.

Bron : http://www.hacom.nl/~detempel/Rheingold/rheingold.htm

Der Ring

Der Ring is feitelijk een parabel over de macht, en beschrijft de vergeefse pogingen van de oppergod Wotan macht over de wereld voor zich te herwinnen, die door de dwerg Alberich gedwarsboomd worden. Wotan wordt hierbij gehinderd door zijn eigen wetten, die hij zelf heeft opgesteld teneinde oppergod te worden, en waaraan hijzelf ook onderworpen is (iets waaraan zijn echtgenote Fricka hem keer op keer fijntjes weet te herinneren!).

Doordat Alberich de liefde heeft afgezworen, is deze in staat met behulp van het Rijngoud een ring te smeden die hem grenzeloze macht over het aardrijk verschaffen zal. Wotan weet zich met een list deze ring toe te eigenen -die vervolgens door Alberich wordt vervloekt-, maar moet hem afgeven aan de twee reuzen Fasolt en Fafner, als loon voor de bouw van de burcht Walhalla, en als losgeld voor de godin Freya, de hoedster van de eeuwige jeugd, die door de reuzen als onderpand was ontvoerd.

In zijn pogingen de ring terug te krijgen schakelt Wotan achtereenvolgens zijn favoriete dochter, de Walküre Brünnhilde, zijn bastaardkinderen Siegmund en Sieglinde en tenslotte (indirect) het kind van die twee, Siegfried in.

Zijn pogingen om anderen te laten uitvoeren wat hij zelf eigenlijk wil bereiken falen echter, en uiteindelijk verliest Wotan alles wat hij heeft ingezet, alsmede zijn eigen eeuwige bestaan en dat van zijn collega-goden. Als Brünnhilde in de finale van de Götterdämmerung de ring en zichzelf in het vuur werpt, berust Wotan in zijn ondergang, en wordt ook Walhalla vernietigd.

Hoewel de namen van de personages voor een groot deel zijn ontleend aan het middel-hoogduitse Nibelungenlied is het werk slechts in zeer beperkte mate aan dit middeleeuwse epos ontleend.

Bron :http://nl.wikipedia.org/wiki/Der_Ring_des_Nibelungen

Der Ring des Nibelungen

Der Ring des Nibelungen is het magnum opus van Richard Wagner, geschreven tussen 1853 en 1874. De 'ringcyclus' is een vier voorstellingen durende muziek-theaterproductie, door Wagner omschreven als 'Ein Bühnenfestspiel für 3 Tage und einen Vorabend'. De cyclus omvat 4 samenhangende werken, Das Rheingold, Die Walküre, Siegfried en Götterdämmerung (in Nederlands: Godenschemering). De première van de Ring vond plaats in augustus 1876 in het Bayreuther Festspielhaus onder leiding van dirigent Hans Richter.

Bron :http://nl.wikipedia.org/wiki/Der_Ring_des_Nibelungen

Jij, Bootsman

Als alles tegen zit
en zee
en zon en hoge golven
helse wolken ontketenen
tot stormkracht…

Hoe blijf jij dan
onze bootsman
onze leidsman
onze helmsman
die altijd het antwoord weet,
ook al weet je het antwoord waarschijnlijk niet?

Maar jij - om het even -
gedreven
in de stille, rustige wateren
van de moederhaven
leid dit gehavend schip

Geen woord teveel gedragen
een hart vol zorgen stil...
dek en woorden weer schoon gevagen.

In schrijven één, die naam

De aarde onverstoord
in bruin, gebroken
arduin in zweem basalt der zee
en
bloem geknakt ontloken…

In schrijven één, die naam;
koud en kil mijn zoon
druk ik u teder

Ubi sunt

Thema uit de letterkunde van de late Middeleeuwen dat zijn naam ontleent aan de beginregels van de 13e-eeuwse Latijnse hymne De contemptu mundi (Over de verachting van de wereld): ‘Ubi sunt qui ante nos in hoc mundo vixere?’ of ‘Waar zijn zij die vóór ons op deze wereld geleefd hebben?’ Het thema is eeuwenlang in zwang gebleven, vgl. bijv. Thomas a Kempis, De imitatione Christi, I.3: ‘Dic mihi ubi sunt modo omnes illi domini et magistri quos bene novisti dum adhuc viverent et studiis florerent?’, dat in de Middelnederlandse vertaling (ed. De Bruin, 1954) luidt: ‘Seg my, waer sijn nu die heren ende die meesters die du wel kendes doe si leefden ende bloeyden in haren consten?’.

Het ubi sunt-thema is nauw verwant met het vanitas- en vado mori-thema. De wereldverzaking is echter een andere dan die in de ars moriendi. Laatstgenoemde is zuiver religieus, het ubi sunt-thema meer filosofisch. Als Middelnederlandse literaire representanten kunnen worden beschouwd het Refreyn vander doet van Anthonis de Roovere (ed. Mak, 1955), met daarin de kenmerkende regels:

Waer is Alexander de groote bevaren// nu

Die Heere der werelt is ghenaempt

en het ‘Exempel van den spieghel des verstans doir die doot’ in: Thomas van der Noots 't Paleertsel ende den triumphe der vrouwen (1514).

Bron :http://www.dbnl.org/tekst/bork001lett01/lexicon_022.htm

Illustratie: schilderij Vanitas - Claes ca. 1630