Das Rheingold

Eerste toneel

De bodem van de Rijn. Verblijfplaats van de Rijndochters. In de Rijn zwemmen de Rijndochters spelend rond. De Nibelung Alberich ziet de Rijndochters zwemmen. Alberich is als betoverd door de Rijndochters en probeert ze één voor één te vangen. Elke Rijndochter houdt hem op haar beurt voor de gek. Plotseling ziet Alberich het goud flonkeren. Als hij van een van de Rijndochters hoort dat hij wereldmacht kan verwerven indien hij de liefde vervloekt en van het goud een Ring smeedt steelt hij het goud van de Rijndochters. Liefde en macht als antagonisten.

Bron : http://www.hacom.nl/~detempel/Rheingold/rheingold.htm

Der Ring

Der Ring is feitelijk een parabel over de macht, en beschrijft de vergeefse pogingen van de oppergod Wotan macht over de wereld voor zich te herwinnen, die door de dwerg Alberich gedwarsboomd worden. Wotan wordt hierbij gehinderd door zijn eigen wetten, die hij zelf heeft opgesteld teneinde oppergod te worden, en waaraan hijzelf ook onderworpen is (iets waaraan zijn echtgenote Fricka hem keer op keer fijntjes weet te herinneren!).

Doordat Alberich de liefde heeft afgezworen, is deze in staat met behulp van het Rijngoud een ring te smeden die hem grenzeloze macht over het aardrijk verschaffen zal. Wotan weet zich met een list deze ring toe te eigenen -die vervolgens door Alberich wordt vervloekt-, maar moet hem afgeven aan de twee reuzen Fasolt en Fafner, als loon voor de bouw van de burcht Walhalla, en als losgeld voor de godin Freya, de hoedster van de eeuwige jeugd, die door de reuzen als onderpand was ontvoerd.

In zijn pogingen de ring terug te krijgen schakelt Wotan achtereenvolgens zijn favoriete dochter, de Walküre Brünnhilde, zijn bastaardkinderen Siegmund en Sieglinde en tenslotte (indirect) het kind van die twee, Siegfried in.

Zijn pogingen om anderen te laten uitvoeren wat hij zelf eigenlijk wil bereiken falen echter, en uiteindelijk verliest Wotan alles wat hij heeft ingezet, alsmede zijn eigen eeuwige bestaan en dat van zijn collega-goden. Als Brünnhilde in de finale van de Götterdämmerung de ring en zichzelf in het vuur werpt, berust Wotan in zijn ondergang, en wordt ook Walhalla vernietigd.

Hoewel de namen van de personages voor een groot deel zijn ontleend aan het middel-hoogduitse Nibelungenlied is het werk slechts in zeer beperkte mate aan dit middeleeuwse epos ontleend.

Bron :http://nl.wikipedia.org/wiki/Der_Ring_des_Nibelungen

Der Ring des Nibelungen

Der Ring des Nibelungen is het magnum opus van Richard Wagner, geschreven tussen 1853 en 1874. De 'ringcyclus' is een vier voorstellingen durende muziek-theaterproductie, door Wagner omschreven als 'Ein Bühnenfestspiel für 3 Tage und einen Vorabend'. De cyclus omvat 4 samenhangende werken, Das Rheingold, Die Walküre, Siegfried en Götterdämmerung (in Nederlands: Godenschemering). De première van de Ring vond plaats in augustus 1876 in het Bayreuther Festspielhaus onder leiding van dirigent Hans Richter.

Bron :http://nl.wikipedia.org/wiki/Der_Ring_des_Nibelungen

Jij, Bootsman

Als alles tegen zit
en zee
en zon en hoge golven
helse wolken ontketenen
tot stormkracht…

Hoe blijf jij dan
onze bootsman
onze leidsman
onze helmsman
die altijd het antwoord weet,
ook al weet je het antwoord waarschijnlijk niet?

Maar jij - om het even -
gedreven
in de stille, rustige wateren
van de moederhaven
leid dit gehavend schip

Geen woord teveel gedragen
een hart vol zorgen stil...
dek en woorden weer schoon gevagen.

In schrijven één, die naam

De aarde onverstoord
in bruin, gebroken
arduin in zweem basalt der zee
en
bloem geknakt ontloken…

In schrijven één, die naam;
koud en kil mijn zoon
druk ik u teder

Ubi sunt

Thema uit de letterkunde van de late Middeleeuwen dat zijn naam ontleent aan de beginregels van de 13e-eeuwse Latijnse hymne De contemptu mundi (Over de verachting van de wereld): ‘Ubi sunt qui ante nos in hoc mundo vixere?’ of ‘Waar zijn zij die vóór ons op deze wereld geleefd hebben?’ Het thema is eeuwenlang in zwang gebleven, vgl. bijv. Thomas a Kempis, De imitatione Christi, I.3: ‘Dic mihi ubi sunt modo omnes illi domini et magistri quos bene novisti dum adhuc viverent et studiis florerent?’, dat in de Middelnederlandse vertaling (ed. De Bruin, 1954) luidt: ‘Seg my, waer sijn nu die heren ende die meesters die du wel kendes doe si leefden ende bloeyden in haren consten?’.

Het ubi sunt-thema is nauw verwant met het vanitas- en vado mori-thema. De wereldverzaking is echter een andere dan die in de ars moriendi. Laatstgenoemde is zuiver religieus, het ubi sunt-thema meer filosofisch. Als Middelnederlandse literaire representanten kunnen worden beschouwd het Refreyn vander doet van Anthonis de Roovere (ed. Mak, 1955), met daarin de kenmerkende regels:

Waer is Alexander de groote bevaren// nu

Die Heere der werelt is ghenaempt

en het ‘Exempel van den spieghel des verstans doir die doot’ in: Thomas van der Noots 't Paleertsel ende den triumphe der vrouwen (1514).

Bron :http://www.dbnl.org/tekst/bork001lett01/lexicon_022.htm

Illustratie: schilderij Vanitas - Claes ca. 1630

Tears in heaven...

Would you know my name
If I saw you in heaven
Will it be the same
If I saw you in heaven
I must be strong, and carry on
Cause I know I don't belong
Here in heaven

Would you hold my hand
If I saw you in heaven
Would you help me stand
If I saw you in heaven
I'll find my way, through night and day
Cause I know I just can't stay
Here in heaven

Time can bring you down
Time can bend your knee
Time can break your heart
Have you begging please
Begging please

(instrumental)

Beyond the door
There's peace I'm sure.
And I know there'll be no more...
Tears in heaven

Would you know my name
If I saw you in heaven
Will it be the same
If I saw you in heaven
I must be strong, and carry on
Cause I know I don't belong
Here in heaven

Cause I know I don't belong
Here in heaven

Eric Clapton

Afscheid nemen

Afscheid nemen
duurt maar even
- de lengte van een ordinaire brief
minutieus getimed
zakelijk hard geschreven –
Vertrokken ben je immers
lang
de achterdeur ontsloten
een kiertje

Iedereen te laat
die je nog grijpen wil
behalve één…

Je vriend tot leven

Ik, Voorbij

Elk uur klokt de tijd haar eigen weg
wist elk spoor op dit moment
Elk uur sterft de tijd haar eigen graf
wist eindig wat oneindig was
Elk uur gaapt de wonde open
wist tijd in weten het verleden

Ik, Voorbij ... tot wat nog rest

Aristoteles

...

De reden waarom we zoveel weten van Eudoxus' systeem is, omdat Aristoteles (384 - 322 v.C.), werelds beroemdste wetenschapper, dit systeem aanhing. Aristoteles beschouwde het systeem echter niet als een wiskundige benadering van de banen van de hemellichamen, maar als de werkelijkheid. In Aristotoles' ogen bestonden Eudoxus' cirkels écht.

Aristoteles maakte ook een aantal ‘verbeteringen' aan Calippus' werk. Het oorspronkelijke systeem was voor elk lichaam onafhankelijk. Aristoteles veranderde het zodanig dat het een mechanisch model werd waarbij de draaiing van de sfeer van de vaste sterren de andere hemellichamen aandreef. Aan Calippus' model voegde hij maar liefst 22 cirkels toe. Aristoteles' werk was niet bepaald een verbetering te noemen. Het loste ook geen van de tekortkomingen van het oorspronkelijke model op.

Aristoteles probeerde de "cirkelvormige banen" van de lichamen te verklaren door een nieuw element in te voeren, ether. Dit element zou lichter zijn dan de andere vier (water, vuur, lucht en aarde) en cirkelvormig bewegen. Niet alleen de sterren en planeten waren gemaakt van ether, ook de rest van het heelal vanaf de baan van de maan bestond uit (niet overal even zuiver) ether. De aarde was verdorven, de hemel was goddelijk.

Waarom gebruikten de Grieken cirkelvormige banen? Ze wisten dat de aarde een bol was, logischer wijs moest dan ook het heelal een bol zijn. Aristoteles bedacht dat de planeten op kristallijnen (doorzichtige) bollen vast moesten zitten. Ze beweegden in cirkelbanen; cirkelbanen zijn volgens hem de enige bewegingen die eeuwig en onveranderlijk zijn (hij was niet de eerste met dit idee, Pythagoras betoogde dit ook al).

Aristoteles was een wetenschapper in hart en nieren en pakte de meeste problemen met systematiek aan. Het is jammer dat hij dat met de astronomie niet deed. Zijn beweringen waren op geen enkele waarneming of logica gefundeerd. Dat is vooral jammer, omdat Aristoteles' geschriften een enorme autoriteit bezaten.

Zijn beweringen hielden astronomie als wetenschap voor bijna 2 millenia terug. In de 15^e eeuw bracht Copernicus het heliocentrische idee weer terug tot leven. Kepler ontdekte dat de planeetbanen niet cirkel- maar ellipsvormig waren en Newton verklaarde dat de bewegingen van de planeten ook zonder ether mogelijk zijn.

Om met de woorden van Lloyd te spreken (Early Greek Science, blz. 99);

Voor meer dan twee duizend jaar, van de 4e eeuw voor Christus tot de 17e eeuw, heeft Aristoteles een niet eerder voorgekomen en onparallele dominantie uitgeoefend op Europese wetenschap en kosmologie.

Dat Aristoteles geen expert was (hij was voornamelijk bioloog) geeft hij zelf toe;

Maar, voor de rest, moeten we deels zelf onderzoeken, deels leren van andere onderzoekers, en als diegene die dit onderwerp heeft bestudeerd, een tegengestelde mening heeft aan wat we nu hebben gesteld, moeten we beide meningen waarderen, maar de meest accurate volgen. (Metaphysics 1073 b 13 ff)

Bron : http://mediatheek.thinkquest.nl/~lla015/Astronomie/Vuurenether2.php
Illustratie : Dantes kosmologie :www.dbnl.org/.../_die004199301ill15.gif

Geocentrisme

Het wereldbeeld van de middeleeuwen was gebaseerd op het geocentrisch wereldbeeld van de oudheid. Hierbij werd de aarde centraal en onbeweeglijk voorgesteld. Hieromheen bewogen zich respectievelijk de maan, Mercurius, Venus, de zon, Mars, Jupiter, Saturnus en tenslotte de sfeer van de vaste sterren. Daarbuiten en onzichtbaar vanaf de aarde bevond zich de sfeer van de engelen en de andere bewoners van de Christelijke hemel.

De aarde werd als een ronde sfeer beschouwd. De hardnekkige maar onjuiste mythe dat men toen in een platte aarde geloofde is gebaseerd op een 19de-eeuwse misvatting. Dat de aarde rond was was logisch voor een ieder die grote reizen had gemaakt − naar mate men naar het zuiden of naar het noorden reisde, stonden de zon immers hoger of lager aan hemel. Ook vorm van de aardschaduw tijdens een maansverduistering bewees dat de aarde rond was.

De middeleeuwse ‛natuurkunde’ was gebaseerd op die van de Griekse filosoof Aristoteles van Stagira (4de eeuw v.Chr.). Alle verschijnselen in de bovenmaanse wereld waren gebaseerd op cirkelvormige bewegingen en waren onveranderlijk en eeuwigdurend. Alle verschijnselen in de ondermaanse wereld waren gebaseerd op de wisselwerking van materiedeeltjes (samengesteld uit ‛aarde’, ‛water’, ‛lucht’ of ‛vuur’) en waren slechts tijdelijk van duur.

Bron : http://www.phys.uu.nl/~vgent/artes/artesastro.htm

The battle for medieval earth

Geocentrisme

Bron:http://www.kennislink.nl

Heliocentrisme

Bron: http://images.google.be

Heliocentrisme

... "Na lang onderzoek ben ik eindelijk tot de overtuiging gekomen: dat de zon een vaste ster is. Dat ze omgeven is door planeten die om haar heen draaien en waarvan zij het middelpunt en de fakkel is; dat er behalve de hoofdplaneten nog planeten van de tweede orde zijn, die eerst als satellieten rond hun hoofdplaneten draaien en samen met hen rond de zon; dat de aarde een hoofdplaneet is, onderworpen aan een drievoudige beweging; dat alle verschijnselen van de dagelijkse en jaarlijkse beweging, de regelmatige terugkeer der seizoenen, alle wisselvalligheden van het licht en van de temperatuur van de atmosfeer die ermee gepaard gaan, het resultaat zijn van de wenteling van de aarde om haar as en van haar periodieke beweging rond de zon; dat de schijnbare loop der sterren slechts een optische illusie is, die teweeggebracht wordt door de werkelijke beweging van de aarde en door de schommelingen van haar as; dat tenslotte de beweging van de planeten aanleiding geeft tot twee soorten verschijnselen, die men zeer goed moet onderscheiden: de ene soort is het gevolg van de beweging van de aarde, de andere soort van de beweging van deze planeten rond de zon. Op die manier heerst de zon, als op een koningstroon gezeten, over heel de sterrenfamilie die haar omringt. "

Nicolas Copernicus

---

bron: W. Verrelst, De renaissance. Documentatiemappen geschiedenis en maatschappij. De Nederlandsche Boekhandel, Antwerpen, 1984, blz. 34.

...
" The massive bulk of the earth does indeed shrink to insignificance in comparison with the size of the heavens. "

Nicolas Copernicus

Bron : http://www.brainyquote.com/quotes/authors/n/nicolaus_copernicus.html

De revolutionibes orbium coelestium

That Nicholas Copernicus delayed until near death to publish De revolutionibus has been taken as a sign that he was well aware of the possible furor his work might incite; certainly his preface to Pope Paul III anticipates many of the objections it raised. But he could hardly have anticipated that he would eventually become one of the most famous people of all time on the basis of a book that comparatively few have actually read (and fewer still understood) in the 450 years since it was first printed.

Copernicus was bom into a well-to-do mercantile family in 1473, at Torun, Poland. After the death of his father, he was sponsored by his uncle, Bishop Watzenrode, who sent him first to the University of Krakow, and then to study in Italy at the universities of Bologna, Padua and Ferrara. His concentrations there were law and medicine, but his lectures on the subject at the University of Rome in 1501 already evidenced his interest in astronomy. Returning to Poland, he spent the rest of his life as a church canon under his uncle, though he also found time to practice medicine and to write on monetary reform, not to mention his work as an astronomer.

In 1514, Copernicus privately circulated an outline of his thesis on planetary motion, but actual publication of De revolutionibus orbium coelestium (On the Revolutions of the Heavenly Spheres) containing his mathematical proofs did not occur until 1543, after a supporter named Rheticus had impatiently taken it upon himself to publish a brief description of the Copernican system (Narratio prima) in 1541. Most of De revolutionibus requires a great deal of the modem reader, since sixteenth century methods of mathematical proofs are quite foreign to us; this is evident in the section of Book VI that is included. However, Book I and Copernicus' preface are more readily accessible. It must be noted that the foreword by Andreas Osiander was not authorized Copernicus, and that Osiander, who oversaw the book's printing, included it without the author's knowledge and without identifying Osiander as its author.

Bron : http://webexhibits.org/calendars/year-text-Copernicus.html

De revolutionibes orbium coelestium

Hence I feel no shame in asserting that this whole region engirdled by the moon, and the center of the earth, traverse this grand circle amid the rest of the planets in an annual revolution around the sun. Near the sun is the center of the universe. Moreover, since the sun remains stationary, whatever appears as a motion of the sun is really due rather to the motion of the earth. In comparison with any other spheres of the planets, the distance from the earth to the sun has a magnitude which is quite appreciable in proportion to those dimensions. But the size of the universe is so great that the distance earth-sun is imperceptible in relation to the sphere of the fixed stars. This should be admitted, I believe, in preference to perplexing the mind with an almost infinite multitude of spheres, as must be done by those who kept the earth in the middle of the universe. On the contrary, we should rather heed the wisdom of nature. Just as it especially avoids producing anything superfluous or useless, so it frequently prefers to endow a single thing with many effects.

Bron: http://webexhibits.org/calendars/year-text-Copernicus.html

Ad Scribendum

De ganzenveer
krast
de gulden snede
- guillotine
tussen
onpaar heden
en paar verleden –
als nood breekt wet
gebonden in één zin;
in fantasie en inkt
tot Palimpsest
minuscuul
marginaal
vandaag
opnieuw gedicht
verweven.

De ontdekkers ...

"In medieval times there was a return to the concept of a flat Earth and a dogmatism about the crystalline celestial spheres, here epitomized in a woodcut showing the machinery responsible for their motion discovered by an inquirer who has broken through the outer sphere of fixed stars. Sixteenth century." J.D. Bernal, Science in History, vol. 1 of The Emergence of Science (4 vols)

De ontdekkers - Daniel Boorstin

Bron : http://images.google.be/

Les très riches heures de duc de berry

Bron: http://users.telenet.be/joosdr/berryfeb.jpg