Ridley Scott

Sir Ridley Scott (born November 30, 1937 in South Shields, Tyneside) is an Academy Award-nominated British film director and producer. His films include Alien, Blade Runner, Legend, Black Rain, Thelma & Louise, Gladiator, Black Hawk Down, Matchstick Men, Kingdom of Heaven, and American Gangster.

Background

Scott grew up in an Army family, meaning that for most of his early life his father — an officer in the Royal Engineers — was absent. Ridley's older brother, Frank, joined the Merchant Navy when he was still young and the pair had little contact. During this time the family moved around, living in (amongst other areas) Cumbria, Wales and Germany. After the Second World War the Scott family moved back to their native north-east England, eventually settling in Teesside (whose industrial landscape would later inspire similar scenes in Blade Runner). He enjoyed watching films. Among Scott's favourites were (and remain) Lawrence of Arabia, Citizen Kane and Seven Samurai.^[1] Scott studied in Teeside from 1954 to 1958, at the West Hartlepool College of Art, graduating with a Diploma in Design. He progressed to an M.A. in graphic design at London's Royal College of Art from 1960 to 1962.

At the RCA, he contributed to the college magazine, ARK, and helped to establish its film department. For his final show he made a black and white short film, Boy and Bicycle, starring his younger brother, Tony Scott, and his father. The film's main visual elements would become features of Scott's later work; it was issued on the 'Extras' section of The Duellists DVD. After graduation in 1963 he secured a job as a trainee set designer with the BBC, leading to work on the popular television police series Z-Cars and the science fiction series Out of the Unknown. Scott was an admirer of Stanley Kubrick early in his development as a director. For his entry for the BBC traineeship Scott remade Paths of Glory as a short film.

He was assigned to design the second Doctor Who serial, The Daleks, which would have entailed realising the famous alien creatures. However, shortly before he was due to start work a schedule conflict meant that he was replaced on the serial by Raymond Cusick.^[2] At the BBC, Scott was placed into a director training programme and, before he left the corporation, had directed episodes of Z-Cars, its spin-off, Softly, Softly, and adventure series Adam Adamant Lives!.

Five members of the Scott family are directors, all working for RSA. Brother Tony has been a successful film director for more than two decades; sons, Jake (40) and Luke (37), are both acclaimed commercials directors as is his daughter, Jordan (27). Jake and Jordan both work from Los Angeles and Luke is based in London.

Early career

Scott left the BBC in 1968 and established a production company, Ridley Scott Associates, working with Sir Alan Parker, Hugh Hudson, Hugh Johnson and employing his younger brother, Tony. Having cut his teeth on UK television commercials in the 1970s — most notably the 1974 Hovis advert, "Bike Round" (New World Symphony), which was filmed in Shaftesbury, Dorset — he graduated to Hollywood, where he produced and directed a number of top box office films.

The Duellists

The Duellists of 1977 was Ridley Scott's first feature film. It was produced in Europe and won a Best Debut Film medal at the Cannes Film Festival but made limited commercial impact in the US. Set during the Napoleonic Wars, it featured two French Hussar officers, D'Hubert and Feraud (played by Keith Carradine and Harvey Keitel). Their quarrel over an initially minor incident turns into a bitter, long-drawn out feud over the following fifteen years, interwoven with the larger conflict that provides its backdrop. The film is lauded for its historically authentic portrayal of Napoleonic uniforms and military conduct, as well as its accurate early-nineteenth-century fencing techniques recreated by fight choreographer William Hobbs.

Alien

Scott's box office disappointment with The Duellists was compounded by the success being enjoyed by Alan Parker with American-backed films — Scott admitted he was "ill for a week" with envy. Scott had originally planned to next adapt an opera, Tristan und Isolde, but after seeing Star Wars, he became convinced of the potential of large scale, effects-driven films. He therefore accepted the job of directing Alien, the ground-breaking 1979 horror/science-fiction film that would give him international recognition. Whilst mostly filmed in 1978, Scott's talent for high-quality production design and atmospheric visuals have ensured that Alien has an almost ageless quality and appeal to it.

While Scott would not direct the three Alien sequels, the female action hero Ellen Ripley (Sigourney Weaver) introduced in the first film, would become a cinematic icon. Scott was involved in the 2003 restoration and re-release of the film including media interviews for its promotion. At this time Scott indicated that he had been in discussions to make the fifth and final film in the Alien franchise. However, in a 2006 interview, the director remarked that he had been unhappy about Alien: The Director's Cut, feeling that the original was "pretty flawless" and that the additions were merely a marketing tool.^[3]

Blade Runner

After a year working on the film adaptation of Dune, Scott signed to direct the film version of Philip K. Dick's novel Do Androids Dream of Electric Sheep?, (which would be retitled Blade Runner), following the sudden death of his brother Frank. Starring Harrison Ford and featuring an acclaimed soundtrack by Vangelis, Blade Runner was a flop when released in theatres in 1982, and was pulled shortly thereafter. However, it would eventually achieve cult status through re-issue on television and through home video. Scott's notes were used by Warner Brothers to create a rushed director's cut in 1991 which removed the voiceovers and modified the ending. Today Blade Runner is often ranked by critics as one of the most important science fiction films of the 20th century^[4] and is usually discussed along with William Gibson's novel Neuromancer as initiating the cyberpunk genre. Scott personally supervised a digitally restored Blade Runner and

approved the Final Cut, which was released theatrically in Los Angeles and New York on 5 October 2007, and as an elaborate DVD release on 18 December 2007, following the resolution of a number of rights issues between Warner Bros and the film's guarantors.^[5] Scott regards Blade Runner as his "most complete and personal film".^[6]

"1984" Apple Macintosh commercial

In 1984, Apple Computer launched the Macintosh. Its debut was announced by a single broadcast of the now famous $1.5 million commercial, based on George Orwell's Nineteen Eighty-Four, and directed by Scott (as a result of his work on Blade Runner). The commercial was broadcast during the 1984 Super Bowl XVIII. Steve Jobs' intention with the ad was to equate Big Brother with the IBM PC and a nameless female action hero, portrayed by Anya Major, with the Macintosh.

The commercial is frequently voted top in surveys of influential marketing campaigns. For example, Advertising Age named it the 1980s "Commercial of the Decade", and in 1999 the US TV Guide selected it as number one in their list of "50 Greatest Commerc

ials of All Time".

The film resurfaced in the late 1990s when Apple made a QuickTime version of the commercial available for download from the Internet. It appeared numerous times on television commercial compilation specials, as well as on Nick-at-Nite during its "Retromercial" breaks. The making and presentation of this famous commercial formed the visual bookends for the docudrama Pirates of Silicon Valley.

Legend

In 1985, Scott directed Legend, a fantasy film produced by Arnon Milchan. Having not tackled the fairy tale genre, Scott decided to create a "once upon a time" film set in a world of fairies, princesses, and goblins. Scott cast Tom Cruise as the film's hero, Jack, Mia Sara as Princess Lily, and Tim Curry as the Satan-like Lord of Darkness. But a series of problems with both principal photography and post-production (including heavy editing and substitution of Jerry Goldsmith's original score) hampered the film's release and as a result Legend received scathing reviews. It has since become a cult classic thanks to a DVD release that restores Scott's original, intended vision.

Someone to Watch Over Me and Black Rain

Hungry for a real box office hit and also for respect from the press which considered him a commercial filmmaker devoted only to fantastic visuals without much substance, Scott decided to postpone further incursions into the science fiction and fantasy genre, in order to avoid being typecast, by focusing more in down to earth mature suspense thrillers.

Among them came Someone to

Watch Over Me, a romantic police drama starring Tom Berenger, Lorraine Bracco and Mimi Rogers in 1987, and Black Rain, a 1989 cop drama starring Michael Douglas and Andy Garcia, shot partially in Tokyo and Osaka, Japan. Both met with mild success at the box office.

Again, Scott was praised for his lavish visuals, but was still being criticised for making films that were little more than extended versions of his glossy TV commercials, which he kept directing due to the lucrative nature of the advertising business.

Thelma & Louise

Thelma & Louise was released in 1991 and starred Geena Davis as Thelma, Susan Sarandon as Louise, and Harvey Keitel as a sympathetic detective trying to solve crimes that the two women find easier and easier to commit. The movie proved to be a success and revived Scott's reputation as a film maker, earning his first Oscar nomination. Scott's next project was the independent movie 1492: Conquest of Paradise, a visually striking take on the story of Christopher Columbus, yet usually considered to be his most slowly paced movie. It would be four years before Scott released another film.

Mature period

In 1995 Scott, together with his brother Tony, formed the film and television production company Scott Free Productions in Los Angeles. All of his subsequent feature films, starting with White Squall and G.I. Jane, a female tabloid version of Full Metal Jacket starring Demi Moore and Viggo Mortensen, have been produced under the Scott Free banner. Also in 1995, the two brothers purchased a controlling interest in Shepperton Studios that was later merged with Pinewood Studios. Scott and his brother are currently producing (since 2005) the CBS series Numb3rs - a crime drama focused on a mathematician who helps the FBI solve crimes using his genius in mathematics.

Gladiator and subsequent works

The huge success of Scott's film Gladiator (2000) has been credited with the revival of the nearly defunct genre of the "sword and sandal" historical epic.^{[citation needed]} Scott then turned to Hannibal, the sequel to Jonathan Demme's The Silence of the Lambs. 2001 also saw the release of Scott's war film Black Hawk Down (2001),

which further established Scott's position as both a critically and financially successful film maker and went on to earn two Oscars.

In 2003, Scott directed Matchstick Men, adapted from the novel by Eric Garcia, and starring Nicolas Cage, Sam Rockwell and Alison Lohman. It received mostly positive reviews and performed moderately at the box office.

In 2005, the director made the internationally successful Kingdom of Heaven, a movie about the Crusades that consciously sought to connect history to current events. While on location in Morocco during filming, Scott reportedly received threats from extremists. The Moroccan government also sent the Moroccan cavalry as extras in the epic battle scenes.

Unhappy with the theatrical version of the film (which he blamed on paying too much attention to the opinions of preview audiences), Scott supervised a director's cut of Kingdom of Heaven, which was released on DVD in 2006.^[7] In an interview to promote the latter, when asked if he was against previewing in general, Scott had this to say on the subject:

"It depends who's in the driving seat. If you've got a lunatic doing my job, then you need to preview. But a good director should be experienced enough to judge what he thinks is the correct version to go out into the cinema."^[8]

A Good Year and American Gangster

Scott teamed up again with actor Russell Crowe, directing the movie A Good Year, which is based on the best-selling book. The film was released on 10 November 2006, with a score by Marc Stretenfield. Rupert Murdoch, chairman of News Corp and Subsidiary studio 20th Century Fox (who backed the film) dismissed A Good Year as "a flop" at a shareholders' meeting only a few days after the film was released.^[9]

Scott's next directorial work was on American Gangster, working for the first time with Denzel Washington and again with Russell Crowe. He is the third director to attempt the project after Antoine Fuqua's attempt (under the working title Tru Blu) was shut down by the studio due to an escalating budget. Washington had been cast in that incarnation of the project (reuniting him with Fuqua who had directed him in his Best Actor Oscar-winning performance in Training Day) as well as Benicio del Toro, who were both paid salaries of $20m and $15m respectively without doing any production on the film. The project was then handed to the director of Hotel Rwanda, Terry George, who was rumoured to be working on a less harsh version of the script with Don Cheadle in the starring role. Eventually George and Cheadle dropped out and Scott took over the project in early 2006.

Bron : http://en.wikipedia.org/wiki/Ridley_Scott

Alien

" Final report of the commercial starship Nostromo, third officer reporting. The other members of the crew, Kane, Lambert, Parker, Brett, Ash and Captain Dallas, are dead. Cargo and ship destroyed. I should reach the frontier in about six weeks. With a little luck, the network will pick me up. This is Ripley, last survivor of the Nostromo, signing off. "











Bron: http://imdb.com/title/tt0078748/

Paris, Texas

Een man in pak loopt door de woestijn. Het pak is verfomfaaid, de man draagt een baard van een paar weken en heeft een petje op tegen de zon. Dit is de openingsscène van Paris, Texas (1984) en dit is ook het eerste idee waarmee regisseur Wim Wenders en scenarioschrijver Sam Shepard in de zomer van 1982 aan het verhaal begonnen. Een man die door de Mojave-woestijn dwaalt zonder dat duidelijk is waar hij vandaan komt of waar hij naar toe gaat.

Wenders en Shepard konden die zomer nog niet bevroeden dat ze twee jaar later een meesterwerk zouden afleveren waarmee ze een Gouden Palm zouden winnen. Het verhaal kwam met horten en stoten tot stand, zo blijkt uit Wenders' audiocommentaar op de dvd, en ze hadden nog geen idee waar ze zouden eindigen toen ze al met filmen waren begonnen. Een riskante onderneming dus, waar geen Hollywoodstudio zich ooit aan zou wagen. Maar Paris, Texas is een Duits-Franse coproductie, en in Europa had Wenders met onder meer Der Amerikanische Freund en Im Lauf der Zeit al genoeg krediet opgebouwd om het vertrouwen van de producenten te winnen.

Onvoorstelbaar
Het is onvoorstelbaar dat Paris, Texas onder deze omstandigheden toch zo goed heeft uitgepakt. Toen de eerste helft van de film gedraaid werd, wist geen van de betrokkenen waarom de man (gespeeld door de vooral van bijrollen bekende acteur Harry Dean Stanton) door die woestijn liep en zweeg in alle talen. Waarom zijn broer (Dean Stockwell) al vier jaar taal noch teken van hem en zijn vrouw vernomen had en waarom hun zoontje bij die broer was achtergelaten. Dat is lastig om te acteren, maar de scènes met de twee broers die elkaar na al die jaren weerzien worden er niet minder om. Alleen achteraf, met de kennis over het vreemde productieproces, zie je dat de acteurs eigenlijk nog geen idee hadden waar ze mee bezig waren.

Toen de scènes in de woestijn en in Los Angeles – waar de man zijn inmiddels bijna achtjarige zoontje (Hunter Carson) terugziet en er een langzame toenadering tussen hen ontstaat – gedraaid waren, was het einde van het script bereikt. Schrijver Shepard was inmiddels met een andere film bezig (als regisseur), waarop Wenders besloot in zijn eentje het vervolg te schrijven. De cast en crew kregen twee weken vrij. Vanaf dat moment had het finaal mis kunnen gaan. Er was een verzameling prachtige scènes, niet in het minst door het felgekleurde camerawerk van Robby Müller en de lome gitaarmuziek van Ry Cooder, maar met een afgeraffeld tweede deel heb je natuurlijk geen goede film.

Vader-zoonfilm
Na een kunstgreep – vrouw van broer weet meer, maar had het nooit iemand verteld – kan Stanton gericht op zoek gaan naar zijn vrouw, en hij neemt zoonlief mee. Op basis van het ruwe script van Wenders improviseren de twee er in de auto op los, met veel verhalen van het joch over astronomie. Ook hier zakt de film wonderwel niet in. Van een film over de relatie tussen twee broers is het een vader-zoonfilm geworden, en een heel goede. Subtiel, zonder al te veel sentiment. Begeleid door imponerende beelden van een spaghetti aan wegen en viaducten, die de desolate woestijn uit het begin van de film hebben vervangen.

Shepard was op tijd terug om het laatste deel van Wenders' schetsen, dat zich afspeelt in Houston, in sneltreinvaart nader uit te werken. De acteurs (Stanton en Nastassja Kinski, die zijn teruggevonden vrouw speelt) kregen vervolgens drie dagen de tijd om de nieuwe tekst uit hun hoofd te leren. Deze haastklus mondt uit in een van de hoogtepunten uit de filmgeschiedenis, waarvan ik inhoudelijk niets zal prijsgeven. Maar een twintig minuten durende dialoog in een op z'n zachtst gezegd ongewone omgeving, met langdurige close-ups van de luisterende in plaats van de sprekende partij, en een onafgebroken emotioneel shot van acht minuten, dat is simpelweg filmmaken op zijn best. "Als ik de film nu gemaakt zou hebben, zou ik veel vaker gesneden hebben," zegt Wenders twintig jaar later, "mensen zijn zo snel verveeld tegenwoordig." Godzijdank dateert deze film uit 1984 en kunnen we er nu nog, op dvd, van genieten.

Bron : http://www.8weekly.nl/index.php?art=4821

Las Casas

Las Casas over de Spaanse wreedheden:

Tot op de dag van vandaag, nu reeds meer dan 40 jaar lang, hebben we niets anders gezien en gehoord dan verhalen van moord, foltering, schrikbewind, ontvoering en misbruik. (...)

Op het eerste eiland waar de Spanjaarden aankwamen, Hispaniola, blijven er van de 3 miljoen oorspronkelijke inwoners maar een 200 over. (...) De enige en ware reden waarom deze christenen een zo grote menigte onschuldige mensen uitmoordden, was enkel en alleen dat zij uit waren op hun goud.

De Indianen probeerden zich te verdedigen, maar met hun ontoereikende wapens waren ze geen partij voor de Spanjaarden. De Spanjaarden met hun paarden, lansen en zwaarden richtten ware slachtpartijen aan. Noch vrouwen, noch kinderen, noch oude mensen werden gespaard. Noch spaarden zij zwangere vrouwen of vrouwen die in het kraambed lagen, maar zij scheurden hen de buik open. Zij werden door de christenen in stukken gehakt, alsof het om vee ging in het slachthuis. De Spanjaarden hielden weddenschappen, over wie een man met één slag het hoofd kon afslaan of doormidden kappen, met een piek het hoofd kon splijten of hem de ingewanden uit het lijf rukken. Ze rukten baby's van hun moeders borsten en sloegen ze met hun hoofd tegen de stenen te pletter. Aan brede galgen hingen zij telkens dertien Indianen, ter ere van onze Verlosser en de twaalf apostelen, zó dat de voeten bijna de grond raakten, legden er hout onder en verbrandden hen levend. Rond het lichaam van een aantal Indianen bonden ze droog stro en dat staken ze dan in brand. Enkelen lieten ze leven en dan hakten ze die de handen af, hingen hen die handen dan weer om de nek en zeiden: " Zo kunnen jullie soortgenoten in de bergen zien wat hun te wachten staat."

De Indiaanse leiders werden meestal vastgebonden op een rooster van stokken en daaronder stak men een zacht vuurtje aan, net zolang tot ze uiteindelijk schreeuwend en krijsend in deze onzegbare kwellingen de geest gaven. Zo heb ik zelf gezien hoe men vier of vijf leiders aan het roosteren was en hoe de kapitein, die medelijden kreeg met de van pijn gillende ongelukkigen, zijn ondergeschikte verzocht de Indianen uit hun lijden te helpen en ze te wurgen. Maar deze weigerde dit en liet hen slechts de mond snoeren.

(Bartolomé de las Casas, Zeer kort relaas over de verwoesting van de Indiën, 1552. Ingekort naar de uitgave van M. van Nieuwstadt, Leuven, Kritak, 1992, p. 43-52.)

Bron : http://users.telenet.be/michel.vanhalme/conquis/conquis1.htm

Aguirre, the wrath of God

Regie en scenario: Werner Herzog
Met: Klaus Kinski, Helena Rojo, Del Negro, Ruy Guerra e.a.
94 min. / D / 1972

Er zijn wel meer regisseurs die zo hun fetisjacteurs hebben. Martin Scorsese en Robert De Niro hebben jarenlang samengewerkt. Om nog maar te zwijgen van Billy Wilder en Jack Lemmon, of Alfred Hitchcock en James Stewart. Maar niets valt te vergelijken met de relatie tussen regisseur Werner Herzog en acteur Klaus Kinski. Allebei moeilijke mensen, allebei perfectionisten, die conflicten opzochten, die niet geïnteresseerd leken in “makkelijke” films. Twee gigantische ego’s, met daarbij dan nog eens het feit dat Kinski, om het zo maar even uit te drukken, een ferme slag van de molen had. Hij had soms waanzinnige woedeuitbarstingen, weigerde om zijn teksten te leren, eiste van alles het beste op de set en als het hem niet naar de zin werd gemaakt was hij perfect in staat om gewoon z’n boeltje te pakken en weg te gaan. ‘Aguirre’, de eerste samenwerking tussen Herzog en Kinski, werd gedraaid in het regenwoud, praktisch zonder geld en met een crew van een man of acht – moeilijke omstandigheden, maar met een acteur als Kinski erbij was het helemaal een ramp. Het verhaal doet de ronde dat Herzog tegen het einde van de draaiperiode een pistool tegen Kinski’s hoofd zette om hem te verplichten verder te acteren.

En toch moet er iets tussen die twee mannen hebben bestaan, een soort van ziekelijke genegenheid, een haat-liefdeverhouding, waardoor ze meer dan vijftien jaar lang samen zijn blijven werken. ‘Aguirre’ is niet hun meest beruchte productie (dat is ‘Fitzcarraldo’, een nog grotere catastrofe dan deze), maar kwalitatief wel één van hun beste. Het verhaal draait rond een Spaanse expeditie die in de zestiende eeuw op zoek gaat naar El Dorado. Don Lope de Aguirre (Kinski), een krankzinnige edelman, heeft de leiding over de soldaten en de vele slaven die ze mee op sleeptouw nemen. In principe was het de bedoeling om de legendarische stad van goud te vinden ter meerdere eer en glorie van Spanje, maar naarmate de reis door het oerwoud verder gaat, wordt duidelijk dat Aguirre andere plannen heeft: hij wil in El Dorado een eigen koninkrijk stichten, waar hij de absolute alleenheerser is.

‘Aguirre’ werkt op een eerste niveau als een mooie illustratie van een oud thema, dat wel vaker terugkomt in films: het mens-versus-natuur verhaal. We zien de Spanjaarden zich een weg door het oerwoud worstelen, ze hakken de vegetatie uit hun weg, tot ze tot de conclusie komen dat het over land echt niet zal lukken. Vervolgens bouwen ze dan maar vlotten om via de rivier hun weg naar El Dorado te zoeken, maar daar worden ze dan weer geconfronteerd met gevaarlijke stroomversnellingen en onzichtbare inboorlingen die hen vanaf het land continu blijven aanvallen. De Spanjaarden horen hier niet thuis, en de natuur straft hen af. Het einde is wat dat betreft tekenend: Aguirre blijft alleen over, waanzinnig raaskallend op een uit elkaar vallend vlot, terwijl honderden kleine aapjes om hem heen lopen. De aapjes zullen waarschijnlijk langer leven dan hij.

Maar daarbij gaat ‘Aguirre’ ook over het conflict tussen de mens en zijn eigen natuur. Naarmate de reis verder gaat en de omstandigheden extremer worden, wordt de zuivere hebzucht van de expeditieleden steeds groter. Elke schijn van beschaving of menselijkheid verdwijnt, om plaats te maken voor de wet van de sterkste. De jungle is als het ware doorgegroeid in de hoofden van de personages.

In die zin is het niet moeilijk om te zien waar Francis Ford Coppola een deel van zijn mosterd haalde voor ‘Apocalypse Now’ – die film was in de eerste plaats natuurlijk een bewerking van ‘Heart of Darkness’, maar de toon ervan en enkele scènes waarin de protagonisten vanop de oevers aangevallen worden door de inboorlingen, zijn duidelijk geënt op wat Herzog hier deed. Maar Coppola had natuurlijk het geluk dat hij gebruik kon maken van de grote middelen, hij had de hele Hollywood-machine achter hem staan, wat van zijn prent een groter spektakel maakte. De logistieke beperkingen waarmee de filmmaker hier te kampen had, laten zich voelen. Simultaan geluid werd er niet opgenomen, en de Zuid-Amerikaanse acteurs moesten sowieso achteraf gedubd worden, wat resulteert in een soms nogal twijfelachtige lip sync. Ook de belichting en kadrering getuigen van een catch-as-catch-can-aanpak: er was geen tijd en geen geld om alles technisch helemaal op punt te krijgen, en dat zie je. Een gevolg daarvan is wel dat ‘Aguirre’ continu geladen is met de mogelijkheid dat er iets misloopt. De dreiging voor de personages lijkt bijzonder reëel, gewoon omdat de techniek waarmee ze in beeld wordt gebracht zo ruw is.

En dan is er nog Kinski, natuurlijk, in wiens ogen echte waanzin te lezen staat. Kinski heeft altijd iets angstaanjagends in z’n blik, iets onberekenbaars. Gedeeltelijk zal dat wel acteerwerk zijn geweest, natuurlijk, maar de verhalen van achter de schermen suggereren ook dat er meer van Aguirre in hem zat dan hij zelf misschien graag wilde toegeven. Feit blijft dat de intensiteit van de acteur immens is.

‘Aguirre’ is een film over mensen die de natuur aan zich willen onderwerpen om er zelf beter van te worden, en uiteindelijk ten onder gaan. In de hoofdrol zien we een man die zelf omschreven kan worden als een natuurkracht, en die uiteindelijk zichzelf ten val bracht: zijn carrière stelde hoe langer hoe minder voor – het was alleen wanneer Herzog hem van onder het stof haalde, dat hij nog eens iets memorabels wist te presteren. Uiteindelijk stierf hij aan een hartaanval, één van de meest geminachte personen uit de filmwereld. Een Aguirre in het klein, dus, die het einde van de rivier nooit haalde.

Kerstmis

De Germanen vierden rond Midwinter (21 december) reeds midwinter- of joelfeesten (winterzonnewende) waarbij het boze werd verjaagd en het licht werd begroet. In de Scandinavische talen heet Kerstmis tot op vandaag jul.

In de vierde eeuw zorgde keizer Constantijn de Grote ervoor dat Kerstmis op 25 december zou vallen. Op deze datum werd rond de Middellandse Zee tot dan toe de zonnegod vereerd onder vele verschillende namen zoals Ra in Egypte en Helios in Griekenland. In het late Romeinse Rijk was dit vooral de zonnegod Sol Invictus (=de onoverwinnelijke zon). Omdat Jezus het Licht van de Wereld genoemd werd (zie Joh. 1), 'besloot' Constantijn dat hij rond deze feestdagen geboren moest zijn. Bovendien waren de dagen rond 25 december reeds vrije dagen der saturnaliën. De geboorte van Jezus nam in de kerkelijke kalender daarvoor geen bijzondere plaats in, hoewel ze wel gevierd werd, en tot op de dag van vandaag geldt Pasen in het christendom eigenlijk als veel wezenlijker dan Kerstmis. Jezus werd volgens het evangelie aan het einde van het Joodse (of Romeinse) jaar geboren, maar door de kalenderwijzigingen en de verschillen in tijdrekening, is de overzetting waarschijnlijk niet zeer accuraat, te meer, daar ook melding gemaakt wordt van kudden schapen in lagere (en dus warmere) velden rond Bethlehem. Het weiden van schapen in Palestina is rond 25 december thans echter zeldzaam, hoewel toentertijd niet geheel onmogelijk - de schapen die voor de offerdienst in de Joodse tempel gefokt werden, graasden het hele jaar door, ook in de omgeving van Bethlehem (Baith Lahaim- huis van het brood). De datum is ook niet met zekerheid als niet-authentiek te bestempelen, want uit de oude christelijke liturgieën - die van vóór de vierde eeuw - stamt reeds de viering van Epifanie in dezelfde wintertijd.

De aansprekende thematiek en de reeds bestaande tradities hebben Kerstmis echter tot het voornaamste feest in het jaar gemaakt. De huidige tradities rond het kerstfeest zijn van land tot land verschillend, zoals ze ook lang niet allemaal even oud zijn. Duidelijk is dat de Amerikaanse kerstgewoonten, in het kader van de voortschrijdende door de VS gedomineerde globalisering, overal elders doordringen, ook in Nederland.

Het woord 'Kerstmis' betekent eigenlijk 'Christus-mis', omdat dit feest gewijd is aan de geboorte van Jezus die christus wordt genoemd. Het woord 'kerst' is uit het woord christus ontstaan; zo betekent "kerstenen" bijvoorbeeld "christelijk maken". De Mis is de christelijke viering van het offer van de Eucharistie, waarin aan het einde van de dienst gezegd of gezongen wordt "Ite Missa est" (vert. Gaat het is de heenzending of: Gaat het offer is voltrokken).

Bron : http://nl.wikipedia.org/wiki/Kerstmis

Notre-Dame

De bouw van deze vroeg gotische kathedraal begint in 1163 met het koor. De opdracht kwam van bisschop Maurice de Sully. De vensters zijn eerder klein en de wand is in vier verdiepingen opgebouwd. In een aantal traveeën heeft Viollet-le-Duc de oorspronkelijke toestand hersteld. De bouw van het koor is af omstreeks 1172

Het westelijk gedeelte dateert uit de tijd van de overgang tussen vroege en rijpe gotiek (1200-1245). De voorgevel is een van de meest harmonieuze scheppingen van de gotiek: vier steunberen verdelen de gevel in drie opgaande stroken, maar het verticalisme wordt getemperd door twee horizontale galerijen, waardoor optisch drie verdiepingen ontstaan, die naar boven toe lager worden. Zo wekt de gevel een majestueuze indruk, terwijl hij in feite maar 69m hoog is. Door het weglaten van de torenspitsen staan de hoogte en breedte van de gevel optimaal met elkaar in verhouding.

Omstreeks 1250 bouwde Jean de Chelles de beide gevels van het transept in hooggotiek. De zuidelijke gevel, die naar de Seine gericht is , werd afgewerkt door Pierre de Montreuil. De wanden zijn transparanter geworden. De roos heeft een diameter van 13 m en overtreft met drie meter die van de westgevel.

De leiders van de bouwwerf waren metselaars en beeldhouwer. Voor hun diensten werden ze vorstelijk betaald. De arbeiders waren geschoolde ambachtslieden. Af en toe leverden vrijwilligers ongeschoolde arbeid.

De bouw werd voor een aanzienlijk deel gefinancierd door de Franse koningen. Deze gebruikten de gotiek als een politiek propagandamiddel. De rest van het geld kwam voor het grootste deel van de verkoop van aflaten en giften.

De afmetingen: lengte 130m; breedte 48m; gewelf 35m hoog en de torens zijn 59m hoog. Door het gebrek aan onderhoud was de Notre-Dame reeds sterk vervallen in de 18° eeuw, en ze werd verder beschadigd tijdens de revolutie en onder Napoleon. In het kader van de belangstelling voor het verleden tijdens de Romantiek wordt de Notre Dame door Viollet-le-Duc grondig gerestaureerd tussen 1841 en 1864. Er komen nieuwe beelden en glasramen, de classicistische bepleistering wordt verwijderd; het dakgebinte, de portalen en het koor hersteld. Ook wordt de vieringstoren herbouwd.

Het grondplan is een Latijns kruis.

• het schip heeft een hoofdbeuk en dubbele zijbeuken
• het transept steekt hierdoor nauwelijks uit, waardoor de lengterichting van de kerk geaccentueerd wordt.
• het koor met de dubbele kooromgang en straalkapellen bereikt bijna de lengte van het schip voor de kruising.
• tussen de zijbeuken werden ook zijkapellen aangebracht.

Het Intérieur

• van de Romaanse zwaarte en massiviteit is niets meer te bekennen. Steilheid van ruimte en luchtigheid van de wanden zijn reeds zuiver gotisch. Het levendig ritme van de naar boven lopende lijnen, de ogenschijnlijke lichtheid van de constructie, het uit de hoge al dan niet gebrandschilderde glasramen neerstromende licht, alles verleent aan de gotische kerkruimte een indruk van onstoffelijkheid, een boven de aarde uitstijgende sfeer.
• de dubbele knik in de as van de kerk is gemakkelijk terug te vinden.
• het gewelf van 35 m hoog bestaat uit zesdelige kruisribgewelven die vierkante traveeën overspannen. Het zijn echter geen regelmatige vierkanten.
• de niet dragende koor- en middenschipwand wordt op uniforme wijze geleed door de dragende zuilen, van waarop de diensten vertrekken die als ribben doorlopen in het gewelf. De wand bestaat uit drie delen:
• de eerste bogenrij die naar de zijbeuken loopt; de kapitelen van de zuilen zijn met bladwerk versierd
• de tweede bogenrij naar de tribunes; de Notre-Dame is de laatste kerk die boven de eerste zijbeuk een dergelijke ruimte bezat. Ze bood plaats aan 1500 personen. Let op de mooi gebeeldhouwde kapiteeltjes van de fijnbelegde zuiltjes waarop de bogen rusten.
• de lichtbeuk met de hoge in stenen maaswerk gevatte glasramen.
• De glasramen
• Het roosvenster van de westelijke voorgevel met een diameter van 10m. In het centrum hebben we de verheerlijking van Maria, met er om heen de tekens van de dierenriem en de overeenkomstige maandelijkse landbouwactiviteiten; verder nog de deugden en ondeugden.
• het roosvenster van het noordelijk transept met een diameter van 13m. Het zijn figuren uit het oude testament die Maria en het kind omringen
• het roosvenster uit het zuidelijk transept heeft ook een diameter van 13m en toont de zegenende Christus temidden van engelen, apostelen, heiligen, wijze en dwaze maagden.
• Bij de ingang van het koor vinden we het fel vereerde 14° eeuws maniëristische beeld van Maria met kind. Het is niet meer de statige hemelkoningin van het noordertransept, minder geïdealiseerd, bevallige gratievolle houding, S-vorm met heupbeweging, de stereotype glimlach verhoogt het zoeterige karakter.
• In de kooromgang, op de afsluitwand van het koor, vinden we beschilderde hoogreliëfbeelden uit de eerste helft van de 14° eeuw. Aan de noordkant zijn het scènes uit het leven van Christus; aan de zuidkant: Christus verschijningen na de Verrijzenis. Het zijn levendige gehelen waarbij de figuren evenwichtig geschikt zijn.
• Het koorgestoelte dateert uit de 17° eeuw (LodewijkXIII). Op het hoofdaltaar hebben we de piëta van N. Coustou geflankeerd door Lodewijk XIII en Lodewijk

Het Exterieur

• De Voorgevel

Typerende Fransgotische westpartij met drie portalen, roosvenster en 2 hoektorens. Verticaal in drie vakken verdeeld door de stevige, terugspringende steunberen en horizontaal door 2 galerijen, vertoont het geheel een rustig evenwicht, een heldere ordening, een sierlijkheid en zuiverheid van lijn, die het tot één van de volmaakste voorgevels van de Franse gotiek maken. Er is geen volledige symmetrie: de noordertoren is breder.

Boven de 3 portalen hebben we de galerij van de koningen. Het zijn kopieën van de oorspronkelijke 28 beschilderde beelden, die tijdens de revolutie neergehaald zijn. Het roosvenster van 10 m diameter, was het grootste van zijn tijd (1200) en vormt de opening naar de gewelfzone van het middenschip. De beelden van Maria, geflankeerd door 2 engelen, door Adam (links) en Eva (rechts) werden er geplaatst door Violet-le-Duc. Het roosvenster vormt een kronende aureool boven het hoofd van Maria. Een grote galerij van spitsbogen op slanke zuilen verbindt de 2 torens; erboven hebben we een loopgang met balustrade. De spuwers zijn monsters en demonen en eveneens van Violet-le-Duc. De torens met zeer hoge, smalle, spitsvormige galmgaten zijn 69m hoog.

• De gebeeldhouwde portalen van de voorgevel

• Het rechterportaal is het St-Anna portaal en dateert van de 12° - begin 13° eeuw. De twee bovenste registers van het boogveld zijn nog Romaans. De bedoeling van de beelden is veel meer een religieuze boodschap te brengen dan een natuurgetrouwe weergave en vormschoonheid. Bovenaan hebben we de Sedes Sapientiae, Maria en Jezus in verheven waardigheid, streng, frontaal en niets individualiserend, geflankeerd door 2 engelen, door de bisschop van Parijs en koning Lodewijk VII, die de kathedraal aan Maria toewijden. In het midden hebben we scènes uit het leven van Maria. Het onderste register van het boogveld is reeds vroeg gotisch en toont de ouders van Maria: de H. Anna en de H. Joachim.
• Het linkerportaal is het Mariaportaal (1210-1220) en één van de mooiste vroeg gotische portalen ter wereld. In het boogveld bovenaan zien we de kroning van Maria. Midden de dood en verrijzenis van Maria en onderaan de ark van het verbond omgeven door 3 profeten die Maria's zending voorspelden en drie koningen van Juda, haar voorgeslacht. Het geheel vormt en zeer evenwichtige compositie. Christus is van een verheven majesteit en Maria buigt in devotie over naar haar zoon; De gotische figuren zijn natuurlijker, levendiger, meer volplastisch dan de Romaanse. Nog altijd overheerst de religieuze boodschap op de vormschoonheid. In de deurposten vinden we de tekens van de dierenriem en landbouwactiviteiten van de overeenstemmende maand. In de portaalbogen vinden we het hemelrijk terug samen met bloemdecoratie.
• Het middenportaal stelt het laatste oordeel voor (1230-1250). Het is vroeg gotisch, maar bijna alles is vernieuwd. Het bovenste register van het boogveld is nog origineel: we zien de grootse gestalte van Christus tussen Maria, Johannes en 2 engelen. De rest van het boogveld is een kopie en stelt het wegen der zielen voor. Onderaan hebben we opstanding van de doden. Op de portaalbogen wordt de voorstelling van het laatste oordeel met de hemelbewoners voortgezet .
• Op de steunberen vinden we beelden van de H. Stephanus; de Kerk; de Synagoge en St. Denis.

• De gevels van de dwarsbeuk.

Beide gevels zijn hooggotisch,ca 1260, en contrasteren fel met de westelijke façade door hun geraffineerde sierlijkheid. Twee steunberen, bekroond met pinakels schragen het geheel, waardoor de afsluitwand bijna geheel opengewerkt kon worden: een prachtig roosvenster van 13m diameter, dus groter dan dat van de voorgevel, en een venstergalerij van 5m hoog getuigen van een stoutmoedigheid zonder voorgaande. Daarboven loopt de gevel uit op een punt, en wordt nogmaals doorboord door een kleinere roos. Het portaal wordt bekroond met een buiten het gevelvlak springende wimberg, geflankeerd door twee kleinere wimbergen tussen pinakels.

• de gebeeldhouwde portalen van de dwarsgevels:

Het kloosterportaal van het noordentransept van ca 1250 is het interessantst. Het boogveld stelt de legende van de H. Theophilus voor, die zijn ziel verkocht aan de duivel, maar door tussenkomst van Maria gered werd. De middenpijler bevat één van de mooiste beelden van de 13° eeuwse gotische beeldhouwkunst. Maria met Jesus op de arm: een waardige koninklijke gestalte. Door de heupstand ontstaan op natuurlijke wijze de fraaie, lange, diagonale vouwen die de figuur een ongemene gratie en rijzigheid verlenen; het gelaat met de fijne glimlach doet bijna klassiek aan. Deze Maria is veel levendiger dan de Romaanse Maria van het Annaportaal, meer geïdealiseerd, edeler dan de Maria binnen de kerk.

Het boogveld van het zuidentransept vertelt de geschiedenis van de H. Stephanus. Het getuigt van een nieuwe geest: levendigheid, afwisseling en soepelheid in de houdingen en bewegingen, de dramatische kracht van de steniging.

De dubbele koorgang wordt door de wijds 15m overspannende luchtbogen overbrugd. Ze brengen de druk van het interne gewelf over naar de tussen de straalkapellen gebouwde steunberen. Op de viering herbouwde Violet-le-Duc de spits. Aan de buitenzijde van de koorkapellen treffen we zeven reliëfs die het leven van Maria en de H. Theophilus uitbeelden. Ze zijn meer dan voorheen losgemaakt van de reliëfgrond woordoor sterke tegenstellingen tussen licht en schaduw ontstaan.

• De Place du Parvis de Notre-Dame

De naam Parvis is afgeleid van Paradis. In de Middeleeuwen fungeerden de portalen van de kathedraal als decor van de mysteriespelen en stelden het hemels paradijs voor. In de 19° eeuw werd het plein door Hausmann aanzienlijk vergroot. Hierdoor heeft men een beter zicht op de majestueuze voorgevel. Anderzijds verdwijnt het middeleeuws effect van een kathedraal omringd door kleine straatjes en huizen, waardoor men plots op de voorgevel botste die zich pal in de hoogte verhief. Links van het plein hebben we het ziekenhuis: Hôtel-Dieu.

Bron: http://users.telenet.be/robertdelva/notre%20dame.htm

Lodewijk XIV

Lodewijk XIV door Hyacinthe Rigaud (Louvre, Parijs).

In 1643 stierf Lodewijk XIII, zijn zoon was toen 5 jaar oud. Totdat Lodewijk XIV oud genoeg was om zelf het bestuur van Frankrijk in handen te nemen, regeerde de eerste minister Mazarin voor hem. In 1661 was de tijd gekomen dat Lodewijk XIV zelf de regering op zich nam. Onder zijn leiding werd de Franse hofsamenleving het voorbeeld voor andere vorsten in Europa. Met name de bouw van een groot paleis, Versailles en de luxe en overdadige levensstijl van de koninklijke familie en de Franse hofadel te Versailles, maakten diepe indruk.

Huwelijk
Voordat Lodewijk zelf het heft in handen nam, was er voor hem een geschikte vrouw gezocht. In Spanje vond men een geschikte kandidate, Maria Theresa, dochter van de Spaanse koning. Het huwelijk werd zeker niet uit liefde gesloten. Het echtpaar had elkaar nooit persoonlijk ontmoet al waren ze neef en nicht. Vooraf waren alleen portretten uitgewisseld. Maria Theresa schijnt na de eerste huwelijksnacht wel verliefd te zijn geworden op Lodewijk maar deze liefde was zeker niet wederzijds, integendeel, het huwelijk was om politieke redenen gesloten en er moest voor wettige nakomelingen worden gezorgd.

Liefde zocht Lodewijk bij zijn vele maîtresses. Maria Theresa was geen knappe verschijning. Ze was klein en dik. Daarbij kwam dat ze licht misvormd was; ze had een scheefgegroeide schouder. Ook was ze niet bijzonder intelligent. Ze is haar hele leven Lodewijk trouw toegedaan gebleven ondanks zijn afwijzende houding. In 1683 stierf ze, 47 jaar oud. Ze had 6 kinderen gebaard van wie alleen de kroonprins in leven was gebleven.

Lodewijk XIV en Fouquet

Lodewijk probeerde tijdens zijn bewind zijn macht uit te breiden en ook stevig in handen te houden. Dit alles moest benadrukt worden door de grote bouwwerken, kunstwerken, parken, tuinen en paleizen die iedereen in pracht en rijkdom overtroffen. Minister van financiën Fouquet waagde het echter de koning de loef af te steken. Fouquet had een deel van de tolopbrengsten in eigen zak gestoken en daarmee een groot paleis gebouwd met sprookjesachtige tuinen, beeldhouwwerken en fonteinen. Toen Lodewijk een keer bij hem op bezoek was, schrok de koning zich rot. Fouquet had het goed voor elkaar en overtrof Lodewijk in rijkdom. Het ergste was nog wel dat het eten werd opgediend in een servies van massief goud terwijl Lodewijk zijn goud moest omsmelten om de kosten van de verschillende oorlogen te kunnen betalen. Dit pikte de koning niet. Hij liet Fouquet onmiddellijk arresteren. Fouquet werd verbannen. Als zijn opvolger werd Colbert aangesteld die meteen aan de slag ging op de Franse staatsfinanciën weer op orde te brengen.

Versailles

De Franse koningen hadden een aantal paleizen in Parijs. Het Louvre was hiervan het belangrijkste. Lodewijk begon steeds meer genoeg te krijgen van het drukke en luidruchtige Parijs. Hij had een hekel aan de vele nauwe straatjes en de voortdurende stank die overal in de stad hing. Uitwerpselen werden gewoon uit het raam gegooid, de straten waren onverhard en van verlichting was al helemaal geen sprake. Het Louvre zelf was open voor publiek. Er werd overnacht, gedronken, gehandeld, prostituees pikten er hun klanten op. Geen wonder dat Lodewijk het plan opvatte rust en frisse lucht op te zoeken buiten de stad.

In 1661 gaf hij de opdracht het jachtslot in Versailles te laten verbouwen tot zijn nieuwe residentie. In 1682 nam het hof zijn intrek maar er werd nog tot aan 1708 verder gebouwd door duizenden bouwvakkers. Het paleis groeide uit tot een kleine stad. Hoeveel mensen er woonden weet niemand precies. Men schat dat er zo' n 10.000 mensen woonden; de koninklijke familie, een deel van de hoge adel en dan nog al het personeel. Het paleis was indrukwekkend maar echt comfortabel was het niet.

Zomers was het er bloedheet en 's winters ijskoud. Ziekten als jicht, blaasontsteking, koorts en reumatiek kwamen veel voor. Verder waren er geen toiletten. Vrouwen deden hun behoefte vaak gewoon staande, uit het zicht door de dubbele rokken die ze droegen. Mannen gebruikten stille hoekjes achter de trap, zuilen, gordijnen of wandtapijten. Het is niet moeilijk te bedenken hoe het er geroken moet hebben. Ook de lichaamsverzorging liet veel te wensen over. 's Ochtends even een vochtig doekje over het gezicht en wat wijnazijn om de ergste slaaplucht te verdrijven, dat was alles.

Een bad werd door de dokters aan het hof afgeraden, alleen uit medische noodzaak was het soms verstandig een bad te nemen. Om alle vieze luchten te kunnen verdragen werd er rijkelijk gebruik gemaakt van parfum. Bijna alles werd geparfumeerd zelfs etenswaren zoals gebak, limonade, suiker en tabak werden geparfumeerd. Hiervoor werden nog geen natuurlijk geuren van planten of bloemen gebruikt, dat werd pas na de dood van Lodewijk XIV de gewoonte.
De slechte hygiëne maakte natuurlijk dat het ongedierte welig kon tieren. Met name de gewoonte om grote pruiken te gaan dragen, zorgde ervoor dat luizen vrij spel hadden. Met krabbertjes probeerde men de ergste jeuk tegen te gaan. Maar het ongedierte nestelde zich ook in de matrassen, het beddengoed, gordijnen en vloerkleden.

Hofleven

Omdat Lodewijk zelf een pruik droeg, volgde al snel het hele hof. Lodewijk droeg een pruik om zijn kaalheid te verbergen. Zelfs 's nachts hield hij zijn pruik op. Geleidelijk aan werden de pruiken steeds groter. De pruiken waren zo groot dat het niet meer mogelijk was om er een hoed op te dragen. De hoed werd daarom onder de arm meegenomen of gewoon in de hand gedragen. Ook koetsen moesten hoger gemaakt worden om de pruiken bij het in en uit stappen niet te beschadigen.

Het is niet gek dat deze periode ook wel aangeduid wordt met de term Pruikentijd. In het begin hadden de pruiken een natuurlijke kleur maar aan het begin van de 18e eeuw kwam de witte pruik in de mode. Deze pruiken werden gemaakt van natuurlijk haar dat gebleekt werd met chloor. Probleem hierbij was dat de pruik snel vergrijsden en daardoor vuil leek. Daarom werd de pruik met een dikke laag poeder bedekt. Bijkomend voordeel van de pruik was dat kaalheid als gevolg van ziektes als syfilis bedekt kon worden.

De vele verschillende wisselende seksuele contacten van edellieden zorgden ervoor dat syfilis wijd verspreid was. Symptomen van deze aandoening waren; kaalheid en vlekken op de huid. Deze vlekken werden ook zoveel mogelijk verborgen door bijvoorbeeld handschoenen te dragen of door er een dikke laag poeder over te smeren. Bovendien vond men dat een gezonde natuurlijke kleur te veel deed denken aan het gewone volk of boeren die de hele dag in de buitenlucht verbleven. Adellijke lieden wilden natuurlijk niet mee geassocieerd worden. Ze vermeden de zon en probeerden hun uit nog bleker te maken met behulp van poeder.

Vrouwen droegen verder een zolaag mogelijk uitgesneden jurk waarbij de schouders een groot deel van de borst werd vrijgelaten. Om de aandacht op bepaalde delen te vestigen werden zogenaamde 'assassins' of 'mouches' (schoonheidspleisters) aangebracht. De heupen moesten zo smal mogelijk lijken, om deze zogenaamde 'wespentaille' te verkrijgen, moesten vrouwen een korset dragen met ingenaaide stalen baleinen die er voor zorgden dat de vrouwen een slanke taille kregen. Ondergoed werd nog nauwelijks gebruikt.

Zoals al eerder gezegd was hiervan een voordeel dat tijdens de lange ontvangsten waarbij niet gezeten mocht worden de vrouwen heel makkelijk hun behoefte konden doen. Ook het gebruik van zakdoeken was nog niet ingeburgerd op de manier zoals wij dat nu gewend zijn. Zakdoeken waren een siervoorwerp die vooral gebruikt werden om nare luchtjes te vermijden. Om toch af en toe de neus te snuiten werden gordijnen of tafelkleden gebruikt.

Etiquette

De hele hofhouding moest zich aan een lange reeks etiquette en staatsceremonieën houden. Ook onder Lodewijks voorgangers was dit al zo maar Lodewijk bouwde het systeem uit. Het was voor hem ook een manier om de adel onder controle te houden. Aan de privileges die de koning aan bepaalde personen verleende was duidelijk de status af te lezen. Hoe dichter men de koning mocht benaderen hoe hoger in rang de persoon was. Een bekend voorbeeld van zo' n ceremonie is de manier waarop het opstaan van de koning geregeld was, het 'lever'

Ook hier gold hoe hoger men in rang was hoe eerder men bij het opstaan aanwezig mocht zijn. Het opstaan gebeurde als volgt: rond 8 uur werd de koning gewekt door de eerste kamerdienaar die aan het voeteneinde van zijn bed lag. De deur werd geopend om de kamerpages binnen te laten die de keuken waarschuwden dat het ontbijt klaargemaakt kon worden. Ondertussen werd de eerste twee belangrijke groepen binnen gelaten, dit waren meestal de directe familieleden (entreé familière) met de eerste dokter en de eerste chirurg en een aantal edellieden die zich goed gedragen hadden (grand entreé). De koning kwam dan uit bed terwijl zijn kleding werd klaar gelegd.

De derde groep werd nu geroepen (premiere entreè) de voorlezers en de mensen die verantwoordelijk waren voor het vermaak van de koning. Zij zagen hoe Lodewijk zijn schoenen aandeed. Voor het verdere aankleden werd nu ook groep 4 binnen gelaten (entreé de la chambre) bestaande uit ministers, staatssecretarissen, hoofdaalmoezenier, hoge officieren en maarschalken van het leger en de lijfwacht. Het nachthemd werd nu uitgetrokken door de twee hoogste vertegenwoordigers van adel die aanwezig waren. Een de linkermouw en de ander de rechtermouw. Het daghemd werd aangereikt door een van de prinsen of door de opperkamerheer. Ook hier werden de mouwen door twee dienaren vastgehouden. Daarna werden de schoenen vastgemaakt, de degen omgedaan en de mantel aangetrokken. Terwijl Lodewijk aangekleed werd, sprak de aalmoezenier een kort gebed uit. Ondertussen wachtte het gehele hof in de grote galerij voor de slaapkamer op de koning.

's Avonds bij het naar bed gaan ging het op een zelfde manier en ook bij de koningin vond een zelfde ceremonie plaats. Het luisterde erg nauw wie wat deed. Zo kon het gebeuren dat de hofdame van dienst, meestal een prinses net de jurk aan de koninginmeestal een prinses had aangereikt. Plotseling kwam de hertogin van Orléans binnen. Zij was hoger in rang dus moest de jurk weer terug naar het kamermeisje. Van het kamermeisje werd de jurk weer aan de hertogin van Orléans overhandigd. Op dat moment kwam de gravin van de Provence binnen die op haar beurt weer boven de hertogin stond. Op nieuw ging de jurk weer terug naar het begin om opnieuw aangereikt te worden aan de gravin. Al die tijd stond de koningin in haar blootje te wachten op haar kleren.

Lodewijk had dit ceremonieel niet zelf bedacht. Ook zijn voorgangers gebruikten dit om de adel aan zich te verplichten. Lodewijk heeft het wel verder ontwikkeld. De adel was zo afhankelijk van de koning voor hun prestige en sociale positie. Iemand die aan het hof een rol van betekenis wilde spelen moest zich wel onderwerpen aan deze gang van zaken.

Bron http://users.telenet.be/robertdelva/lodewijk%20XIV.htm

Parijs geschiedenis

Het Romeinse Parijs: Lutetia.

Rond 250 ac. vestigde de Keltische stam van de Parisii zich op enkele eilandjes in de Seine: ze noemden hun nederzetting Lutetia. In 52 ac. werd Lutetia door de legaat Labienus voor Rome veroverd.

De Romeinen maakten van Lutetia een handelscentrum op het kruispunt van land- en waterwegen.

• Op de Rive Gauche bouwden ze hun villa's, thermen, amfitheaters en fora: de thermen van Cluny in het Quartier Latin en Les Arènes de Lutèce zijn er de overblijfselen van.
• De Rive Droite was moerassig en kwam niet in aanmerking voor bewoning.

In de 3° eeuw stierf de eerste bisschop van Parijs, Saint Denis, de marteldood op de Mons Martyrum (Montmartre). Op het île de la Cité werden twee kerken gebouwd op de plaats van een Romeinse Mercuriustempel. Later zou op die plaats de Notre Dame verrijzen.

Met het verval van het Romeinse rijk kwam ook het verval van Lutetia:de nederzetting op de Rive Gauche werd verwoest en de bevolking verschanste zich op het Ile de la Cité, dat omwald werd. Sainte Geneviève redde in 451 Parijs van de Hunnen en werd naderhand patrones van de stad.

De Middeleeuwen: ups en downs.

Tegen het eind van de 5° eeuw werd Parijs veroverd door de Franken onder leiding van Clovis. Clovis maakte van Parijs zijn belangrijkste residentie. Onder zijn opvolgers, de Merovingers, bleef Parijs in naam de "hoofdstad" van het Frankisch rijk, maar de koningen verbleven er zelden. Karel de Grote verlegde het centrum van zijn rijk zelfs naar Rome en Aken. Verwaarloosd en slecht verdedigd, werd de stad in de 9° eeuw herhaaldelijk verwoest door de Noormanen.

Met de troonsbestijging van Hugo Capet, hertog van Parijs, begon voor de stad een nieuwe bloeiperiode: Parijs werd het centrum van de administratie en van de handel. Pas nu kunnen we spreken van Frankrijk en de eerste Franse dynastie: de Capetingers. Op de linkeroever werd St-Germain-des-Prés een machtige abdij. In de herlevende handel en nijverheid in de 11° en 12° eeuw had Parijs, aan de druk bevaren Seine ruimschoots haar deel. De machtigste gilde van de schippers gaf Parijs haar wapenschild: een schip met zilveren zeil met het devies: "Fluctat nec mergitur" (het schommelt op de golven, maar gaat niet onder). De stad begon zich nu ook geleidelijk op de rechteroever uit te breiden.

Onder Philippe-Auguste, de eerste grote urbanisator van Parijs, werd de eerste omwalling gebouwd tussen 1180 en 1223. Een haveninstallatie, de eerste hallen, de Notre Dame, het Louvre, hospitalen en kloosters verrezen. Vele straten werden geplaveid, het stadsbestuur werd gereorganiseerd en in 1215 werd de universiteit gesticht in het Quartier Latin. Door professoren als Robert de Sorbon, naar wie de Sorbonne genoemd wordt en de geleerde Abélard, die studenten aantrok uit heel Europa werd Parijs het intellectuele centrum van West-Europa. Voor de theologie (scholastiek, Thomas van Aquino) was Parijs een werelberoemd studiecentrum. Er waren duidelijk drie wijken:

• het Ile de la Cîté, de zetel van de geestelijke en wereldlijke handel. In 1163 begint men met de bouw van de Notre Dame. Lodewijk de IX (1226-1270) en Filips IV de Schone (1285-1314) bouwen de Conciergerie en de Sainte Chapelle op de plaats waar nu het Palais de Justice gevestigd is. Via twee houten bruggen, die bebouwd waren met huizen was de Cité verbonden met
• de linkeroever, het Quartier Latin,
• de rechteroever, die in de late middeleeuwen als handelsstad uitbreidde. De derde muur, die Karel V in 1380 liet bouwen en de verdedigingsburcht de Bastille stimuleerden de handel en bewoning. Parijs telt nu ongeveer 200.000 inwoners.

In de honderdjarige oorlog (1337-1453) had Parijs veel te leiden van de Engelse bezetter, de pest en de economische crisis. Als gevolg daarvan werd de bevolking in aantal gehalveerd, en kwam ze in opstand onder leiding van Etienne Marcel. Ten gevolge van de herhaalde onlusten in de stad vestigden de Franse koningen zich buiten het stadscentrum. In 1370 kreeg Parijs nieuwe wallen ter hoogte van de Grand Boulevards.

De Renaissance: op naar de gouden eeuw.

Onder Karel XI (1461-1483), verschenen de eerste Hôtels of stadspaleizen, zoals het Hôtel de Sens en het hôtel de Cluny in het stadsbeeld. De abdij van Saint-Germain-des-Prés kreeg het voorrecht om een jaarmarkt van een week te houden. Na verloop van tijd werden de jaarmarkt en de daaraan verbonden kermis verlengd tot ze drie volle maanden animatie brachten in de stad.

Onder François I (1515-1547) begon het vorstelijk absolutisme zich af te tekenen: Parijs werd de hoofdstad van een sterk gecentraliseerde staat. Onder dezelfde koning werd de renaissance uit Italië geïmporteerd. Na de bouw van de kastelen aan de Loire, zoals Blois en Chambord, liet François I de middeleeuwse burcht van het Louvre afbreken en vervangen door een paleis in renaissancestijl: de Cour Carrée du Louvre. Het bouwwerk zou pas in de 19° eeuw voltooid worden onder Napoleon III. Op 500m van het Louvre bouwde Catharina de Médici, de vrouw van Henri II, het Paleis van de Tuileriën (1564), dat tijdens de opstand van de Commune in 1871 door brand verwoest werd.

In de tweede helft van de 16° eeuw werd Frankrijk geteisterd door godsdienstoorlogen. Parijs was een bolwerk van katholieken.In de Barholomeusnacht (1572) werden in heel het land 10.000 Hugenoten vermoord, onder wie de Duc de Guise, de ongekroonde koning van Parijs en ook 3000 Parijse Calvinisten. Na de moord op Henri III, kon Henri de Navarre, de leider van de Hugenoten de troon bestijgen onder de naam Henri IV (1509-1610), nadat hij eerst het protestantisme had afgezworen. Legendarisch is zijn uitspraak: " Paris vaut bien une messe".

Henri IV voerde een politiek van modernisering en Parijs leefde weer op. De koning was populair: drie jaar na zijn dood kreeg hij als eerste Franse koning een ruiterstandbeeld op de Square du Vert Galant. (Het volk noemde Henri IV 'Le Vert Galant' omwille van zijn licht ontvlambare aard en zijn hoffelijkheid). Aan Henri IV dankt Parijs ook de Place Dauphine, de Place des Vosges en de verkaveling van het Quartier du Marais, waar vele mooie hôtels zijn opgericht. Zijn tweede vrouw, Maria de Médicis, zette zijn bouwpolitiek verder: voor haar werd het Palais de Luxembourg opgericht. Zij was het ook die de mooie wandelweg 'Le Cours de la Reine' langs de Seine liet aanleggen.

De 17° eeuw: de gouden eeuw.

Onder Louis XIII (1610-1643) werd de omwalling verlengd om de toegenomen bevolking te beschermen. Op het Île Saint-Louis, dat ontstaan was door de samenvoeging van het Ile Notre Dame en het Ile aux Vaches, werden deftige hotels opgericht langs vooraf getrokken straten. Richelieu bouwde het Palais Cardinal, dat hij bij testament aan de koning overmaakte, en dat sindsdien Palais-Royal genoemd werd.

Louis XIV, le Roi Soleil (1643-1715), verbleef niet graag in Parijs. Tijdens de opstand van de Adel (La Fronde 1646-1653), onder het regentschap van zijn moeder, Anne d'Autriche, en kardinaal Mazarin, moest de jonge koning uit Parijs wegvluchten. Toen Lodewijk XIV zelf begon te regeren, overwon hij de adel en verlaagde hen tot een kruiperige hofadel in het Palais de Versailles, dat hij gebouwd had als teken van zijn absolute macht. Ook in Parijs moest de koninklijke macht zichtbaar gemaakt worden: het Louvre kreeg een indrukwekkende voorgevel, de Collonade van Perrault, aan de stadszijde en Le Nôtre legde de Jardins des Tuileries aan. Het Hôtel des Invalides werd opgericht voor de verzorging van zieke en gebrekkige soldaten. Aan de achterzijde ervan bouwde Louis XIV de Dôme des Invalides. Dichter bij het centrum werd de Place Vendôme aangelegd en de triomfbogen van Porte St-Denis en Porte St-Martin opgetrokken om de oorlogssucessen van Lodewijk XIV te onderstrepen.

De veiligheid van de stad verbeterde door het plaatsen van 650 lantaarns, de hygiëne verbeterde door de aanleg van nieuwe ruime wijken en fonteinen. De pest epidemies behoren tot het verleden.

In de 17° eeuw werd de eerste schouwburg gebouwd: Molière speelde zijn stukken in de toneelzaal van het Palais-Royal, waar de uit zijn gezelschap gegroeide Comédie Française tot op de huidige dag haar voorstellingen geeft.

Louis XIV stichtte ook de Académie Française waardoor Parijs een centrum van kunst en wetenschap werd. Het literair salon kwam in de mode. Vrouwen als Madeleine de Scudéry ontvingen selecte gezelschappen in hun salons. De 'Samédis du Marais' in het salon van Ninon de Lenclos zijn een begrip gebleven. Parijs is het culturele centrum van Europa in de eeuw der Verlichting. De bevolking steeg van 575 000 in 1670 tot 700 000 in 1784.

omwalling 1630 Louis Philippe

De 18° eeuw: de eeuw van de revolutie.

De beschermelingen van Mme de Pompadour, de maîtresse van Louis XV, de achterkleinzoon van de Zonnekoning, verfraaiden verder Parijs. De Place de la Concorde werd aangelegd. Om zonen van verarmde edelen de kans te geven een militaire loopbaan uit te bouwen liet zij de Ecole Militaire aanleggen aan de rand van de Champs de Mars. Ook de Palais de l'Elysée, Palais Royal, allemaal hoogtepunten van het Classicisme werden gebouwd.

In de libertijnse 18° eeuw werden weinig kerken gebouwd. Toch kreeg architect Soufflot de opdracht een nieuw kerkgebouw op te richten ter ere van Sainte Géneviève. In 1791 wijzigde de Constituante de bestemming van het gebouw en maakte er een mausoleum van voor de groten van de Natie: het Panthéon.

In de 18° eeuw ontstond het litérair café, waar de burgerij samenkwam om te discussiëren over politiek, literatuur en kunst. In het oudste van die cafés, de Procope, werden de denkbeelden van de Encyclopédie en van de Franse revolutie geboren. Diderot, d'Alembert, Voltaire en Rousseau waren er de beroemdste bezoekers.

Enkele jaren voor de revolutie liet Lodewijk XVI een nieuwe Mur des Fermiers Généraux aanleggen, niet om de stad beter te verdedigen, maar om beter belastingen te kunnen heffen. Deze muur komt overeen met het tracé van de huidige buitenste boulevards.

De revolutie van 1789 heeft zeer veel schade aangericht aan het architecturaal- en kunstpatrimonium van Frankrijk, maar heeft de basis gelegd voor de democratie en de huidige westerse waarden van onze maatschappij. Op 14 juli 1789 werd de Bastille, staatsgevangenis en symbool van het vorstelijk absolutisme afgebroken, en een revolutionaire gemeenteraad erkend. Op 5 oktober 1789 werd de koninklijke familie, door een grote menigte gedwongen Versailles om te ruilen voor het Palais des Tuileries. Parijs beheerste voortaan de revolutie. De kortstondige parlementaire monarchie was een mislukking en Lodewijk XVI stierf onder de guillotine. Enkele duizenden zouden hem volgen na een kort verblijf in de Conciergerie. De revolutie brak meer af dan gebouwen. De confiscatie van kerkelijke bezittingen bracht heel wat mogelijkheden voor de vastgoedsector. Het Louvre werd een museum.

De 19° eeuw: Parijs wordt een moderne grootstad

Met Napoleon kwam de rust weer en keerde de bouwwoede terug. Napoleon wilde in Parijs de sfeer van het keizerlijke Rome oproepen: daarom bouwde hij de Arcs-de -Triomphe du Carrousel en de l'Etoile en ook de Madeleinekerk als tempel ter ere van 'La Grande Armée'. Ook de beurs en een heel stel bruggen werd gebouwd. Het Louvre werd verder uitgebreid en het museum raakte vol met al dan niet gestolen kunstschatten.

Hij begon met de modernisering van de stad: de Seine werd ingebed tussen hoge kaaimuren, de straten werden voorzien van voetpaden en gasverlichting. Onder de straten kwam een uitgebreid rioolsysteem. In 1828 reed de eerste paardentram. Parijs telde 700 000 inwoners, meer dan 1000 straten verlicht met 10 500 lantaarns, een vijftigtal markten, vijf slachthuizen, een speciale wijnopslagplaats en 4000 openbare verkeersrijtuigen.

Parijs werd een centrum van vermaak: het mondaine leven verplaatste zich van het Palais Royal naar de Grands Boulevards, gelegen tussen de Madeleinekerk en La Bastille. Vooral de Boulevard des Capucines en de Boulevard des Italiens werden het geliefkoosde trefpunt van de elegante Parijzenaars. Daar lagen selecte café-restaurants zoals de 'Café de la Paix', de 'Café de Paris', de 'Café Riche' en de 'Café Hardy'. Uit die tijd stamt het gezegde: "Il faut être hardi (=stoutmoedig) pour dîner chez Riche et Riche pour dîner chez Hardy". Door de industrialisering was het lot van de arbeider ellendig. honderden schoorstenen, fabriekjes, stapelruimtes verschenen in de faubourgs. De eerste socialistische denkbeelden schoten wortel en waren de oorzaak van de februari-revolutie van 1848.

Vooral onder het tweede keizerrijk (1852-1870) veranderde Parijs van uitzicht: de overbevolkte stad (1 miljoen inwoners), had nog altijd een middeleeuwse wegeninfrastructuur. Napoleon III wilde de hygiëne verbeteren en de haarden van sociale onrust uitroeien. Daarvoor moesten zijn troepen zich snel in de stad kunnen verplaatsen. Door Haussman liet hij hele wijken slopen en brede, rechte wegen aanleggen, zoals de Boulevars St-Germain, St. Michel, Sébastopol en de Avenue de l'Opéra. De Opéra Garnier belichaamt schitterend de praalzucht van het tweede keizerrijk. Nu het verkeer zich kon ontwikkelen steeg het aantal inwoners (1 825 000) en voertuigen (60 000 ).

In 'La Belle Epoque (1871- 1914) oefende 'Le Gai Paris' een enorme aantrekkingskracht uit op al wat naam en faam had: het was de tijd van Offenbach, van de French Cancan en van restaurants zoals Maxims. In casino's vloeide de champagne overvloedig en werden fortuinen verspeeld.

De grote wereldtentoonstellingen illustreerden de vooruitgang van de industrie en techniek. Het nieuwe bouwmateriaal, staal en glas werden aangeewond voor de bouw van de Eiffeltoren (1889) opgericht en het Grand en Petit Palais(1900) en de Pont Alexandre III. Het eerst metrostel reed in 1900. Montartre was sinds 1860 in de stad opgenomen werd op grond van een belofte na de nederlaag van Frankrijk tegen Duitsland in 1870, de nationale Basilique du Sacré-Coeur gebouwd. Artiesten en bohémiens brachten er een groot deel van hun tijd door in cabarets. De Prefect Poubelle verbood in 1883 het weggooien van afval op straat en introduceerde de Sac de Poubelle.

Parijs vandaag: een economisch en cultureel centrum

Het uitzicht van de de Parijse binnenstad is sinds 1900 weinig veranderd. Vanaf 1900 tot aan de WOII is de wijk Montparnasse het mekka van de internationale avant-garde kunst (Picasso en vele anderen). De twee wereldoorlogen hebben de stad niet geschonden. In mei '68 was het Quartier Latin het gevechtsterrein van de revolterende studenten.

De Parijse agglomeratie telt 12 miljoen inwoners. In Parijs stad wonen 2 600 000 mensen. Dit brengt grote verkeersstromen met zich mee. Ondanks de aanleg van de Boulevard Périphérique, een ringweg van 35 km lengte, wordt Parijs geteisterd door verkeersopstoppingen.

Administratief is de Franse hoofdstad verdeeld in 20 arrondissementen, die elk uit 4 Quartiers bestaan. Parijs is een belangrijk industrieel centrum, met sectoren zoals de auto- en vliegtuigindustrie en de chemische nijverheid. Belangrijk zijn ook de haute-couture en de productie van luxe-artikelen en cosmetica. Tenslotte is Parijs ook het voornaamste handelscentrum van Frankrijk en het hart van de Franse financiële en verzekeringswereld.

De bussen van het openbaar vervoer transporteren dagelijks 2,5 miljoenmensen. De metrolijnen hebben een lengte van meer dan 100 km en iedere dag maken 4 miljoen mensen er gebruik van. Het RER (Réseau Express Régional) verbindt de steden in de agglomeratie met Parijs door middel van snelle treinverbindingen. Parijs heeft 9 spoorwegstations en drie luchthavens.

In het laatste kwart van de 20° eeuw hebben vele wijken van Parijs een metamorfose ondergaan. In deze pôles restructurateurs werden hele kwartieren met de grond gelijk gemaakt en werden er nieuwe gebouwen opgericht. In de wijk van de Tour en Gare Montparnasse zijn een nieuw station, nieuwe woningen en burelen gebouwd. Daardoor werd dit stadsdeel een bruisende uitgangsbuurt. Op het plateau Beaubourg werd het Centre Pompidou opgericht. De oude hallen, waar elke nacht duizenden vrachtwagens aan en af reden om de stad te bevoorraden, werden gesloopt. Zo verdween een pittoresk stukje Parijs dat door Emile Zola ' Le ventre de Paris' genoemd werd. In de plaats werd een ultra modern shopping centrum gebouwd: Le Forum des Halles.

Ook de socialistische president F. Mitterand heeft zijn stempel op Parijs gedrukt. Met een ingesteldheid zoals de zonnekoning liet hij er de Opéra de la Bastille, La Défense met de Triomfboog van de mensheid, het volkspark van La Villette, de glazen Piramide in het Louvre bouwen. Ook het gerestaureerde Musée d'Orsay, waar de schilderkunst uit de 19° eeuw wordt tentoongesteld behoort tot de blikvangers van het huidige stadsbeeld. Elders kregen oude gebouwen zoals het Odéon, het Palais Bourbon, de Opéra Garnier en zelfs de Notre-Dame hun vroegere schoonheid terug door een grondige reinigingsbeurt.

Bron : http://users.telenet.be/robertdelva/geschiedenis.htm

Homo viator

Een vale mist kleurt grijs een morgen
en nevel walmt nieuw een dageraad
wijl amber licht verteert
laatst die morgen
en sterren eenzaam slapen gaan

Ben ik dan doler
- homo viator -
hij die zoekt, niet vindt
langs lang betreden wegen
de waarheid, niet het leven
in holen, krochten, burcht van heren
versteend, verknocht tot tijd
essentie ener queeste ,
wanneer het dier in mij
in instinct huilt en krijst en jankt uit angst
- spuwer in timpaan en nok -
gebeiteld in kantelen
de Nôtre Dame als graf
de graal als waarheid
verstild, verstomd, verzwegen …

Kom ik Quasimodo tegen?